نعمتهاى فراوان الهى است ، با اين همه آن نعمتها مورد ناسپاسى و كفران آنها قرار گرفته بلكه حق را انكار كردند .
در اين جا نوبت اسلوب دوّم يعنى عقاب و مؤاخذه عملشان كه ناسپاسى به نعمتهاى خدا باشد ، مى رسد ، در كلمهء « انعم » نيز فصاحت و اسلوب خاصّى به چشم مىخورد ، زيرا آنان نه تنها به يك نعمت بلكه به همهء آنها ناسپاس شدند ، و اين حاكى از ناسپاسى زياد ، و گمراهى شديد آنان است ، و اين كلمه با وجود وسعت در معنى ، لحن و آهنگ آرا مىدارد ، زيرا انعم عبارت از نعمتهاى فراوان و خيرات زيادى است كه از جانب خداوند به بندگان مىرسد .
اين شرح حال نعمتهاى خداوند ، به آنان است ، كه در هر كلمهاى كه به كار رفته ، آشكارا و به طور كلّى و جزئى به تصوير آمدهاند .
اينك به سراغ آيه شريفه مىرويم و به هر كلمه از كلمات عالى آن جدا جدا نظر مىكنيم ، و سپس به اسلوبى كه از اين كلمات پديد مىآيد - و هر كدام اسلوبى مستقل دارند - دقت مىكنيم ، كه اسلوب مجموع كلمات نيز جزئى از اسلوب بزرگ مىباشد كه از آن قرآنى بلند و عالى پديد مىآيد .
كلمه اوّل : « اذا قها الله » است ، تعبير به « اذاق » اشاره به اين است كه : درد و رنج با جانشان تماس پيدا كرد ، و پس از آن كه در ناز و نعمت به سر مى برند ، سختى را چشيدند .
زمخشرى [ در گذشته به سال 538 ه ] در معناى اذاقه مىگويد :
« اذاقه » نزد عرب به طور حقيقت در بلاها و سختىها و آنچه به مردم مىرسد به كار مىرود ، زيرا در اين معنا شايع و رايج است ، پس مىگويند :
« ذاق فلان البوس و الضرر » ( فلانى بيچارگى و ضرر را چشيد ) و « اذاقه العذاب » به او طعم عذاب را چشانيد كه احساس اثر ضرر به احساس اثر طعم تلخ تشبيه شده است » .
از اين تقابل چنين به دست مىآيد كه آنان پس از آرامش خاطر و روزى فراوان ، طعم گرسنگى و پس از نعمت امنيت ، ترس را چشيدند .
اكنون نمونه ديگرى را بى آن كه از قرآن برگزيده باشيم بلكه ناخود آگاه
المعجزة الكبرى القرآن ( معجزه بزرگ پژوهشى در علوم قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 132
مساهمون: محمد أبو زهرة
ص١٣٢