نظريهء « صرفه » را عدّهاى از متكلمين و غيره پذيرفتهاند ، حتّى برخى از كسانى كه اجتهاد در فقه را ردّ كردهاند - و خود با تمام جمود در فقه از بليغترين نويسندگان و شاعران به حساب مىآيند - طرفداران اين نظريه هستند .
در اين جا كلام « باقلانى » - متوفاى 403 ق - را از كتاب « اعجاز قرآن » نقل مىكنيم :
« ممكن است اين سؤال پيش آيد كه : چرا شما معتقديد اهل بلاغت از آوردن مثل قرآن ناتوانند ، با اين كه آنان بر انواع بلاغت و اقسام فصاحت مسلّطند ؟
و چرا نمىگوييد كه چنين افرادى مىتوانند شبيه آن را بياورند ، منتهى خداوند آنان را به نوعى از اين كار منصرف مىكند ، و يا اسباب اين كار را از آنان مىگيرد ، تا اين كه خواست خدا يعنى اتمام حجّت و دليل بر مردم به كمال خود برسد ! بنابراين كسى كه بتواند دو كلمهء عالى و نو را رديف كند از رديف كردن كلمهء سوّم نيز عاجز نخواهد بود ، و بدين ترتيب با ضميمه كردن كلمات بر يكديگر قادر است آيه و سوره بسازد » 15 از اين رو است كه مىبينيم طرفداران اين نظريه بدون اقامه دليل در عظمت و مقام قرآن و اين كه از جانب خداست شك مىكنند ، آنچه كه در ابتدا از لحن كلام و ادّعاى آنان به نظر مىرسد اين است كه آنها فقط مىخواهند در عظمت بلاغت قرآن ايجاد شك و بدگمانى كنند ، و در پس آن قصد تضعيف قرآن را دارند ، و سپس مىخواهند ادّعا كنند كه ساختهء محمّد ( ص ) است ، و به همين سبك احتمالات خلاف واقع را مطرح مىكنند تا به هدف اصلى خود يعنى نبودن قرآن از جانب خدا ، برسند .
نظريّهء « صرفه » ابتدا از علم كلام نشأت گرفت يكى از متكلمين بزرگ يعنى « ابراهيم بن سيّار » مشهور به « نظام » - متوفاى 224 ق - اولين كسى است كه اين نظريه را به طور علنى بيان كرد و آن را ترويج نمود ؛ او اين نظريه را آن چنان به بحث گذاشت و از آن دفاع كرد كه گويى يكى از مباحث علم كلام است ، اين كه مىگوييم اين نظريه نخست توسط وى آشكار شد و
المعجزة الكبرى القرآن ( معجزه بزرگ پژوهشى در علوم قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 101
مساهمون: محمد أبو زهرة
ص١٠١