هامش
- كه ضب از لأنه اش بيرون آيد ، خود را به آن درخت مىمالد وبه اين جهت بزرگ نمىشود ونمو ندارد . وعرب آن را ضرب المثل خوارى وخوار نموده است وگفتهاند : « أذل من عترة الضّبّ » ؛ يعنى از درخت دم لانهء سوسمار خوارتر است وتصغيرش عتيره است .
4 - فرزند مرد ونژاد اوست از پشت أو ، واز اين جهت ذريهء محمد صلى الله عليه وآله را از نسل على وفاطمه عليهما السلام عترت محمد گويند . ثعلب گويد : « من به ابن اعرابى گفتم : پس اين كه أبى بكر در سقيفة گفت ، ما عترت رسول خدا صلى الله عليه وآله هستيم ، چه معنى دارد ؟ »
گفت : « مقصودش اين بود كه همشهرى وبيضهء اوييم ، وعترت محمد به ناچار أولاد فاطمه بودند . دليلش اين است كه سورهء برائت را از ابىبكر گرفت وبا علي عليه السلام فرستاد ومحمد فرمود : دستور رسيده كه آن را خودم يا مردى از كسانم تبليغ كند . سوره را از أو گرفت وبه مردى كه از خودش بود داد . اگر أبو بكر از عترت بود به حسب نژاد نه به تفسير ابناعرابى كه مقصود از آن در قول أبو بكر بلده است ، محال بود كه سورهء برائت را از أو بگيرد وبه علي عليه السلام بدهد . »
5 - گفته شده است كه عترت سنگ بزرگى است كه سوسمار پاى آن لأنه مىسازد ودر آن مأوا مىكند ، براي آن كه كمهوش است .
6 - گفته شده است كه عترت بيخ درختى است كه بريده شده واز أصول وعروقش روييده .
7 - عترت در غير اين معنى ، گفتهء پيغمبر صلى الله عليه وآله است : « لا فرعة ولا عتيرة » ؛ اصمعى در شرح آن گفته است كه يك مردى در زمان جاهليت براي گوسفندانش نذر مىكرد كه وقتي به صد رسد ، براي آنها گاو وگوسفند قرباني بكشد وبسا بود كه مردى كه نذر بر عهدهء أو بود از گوسفند خود دريغ مىكرد وآهو شكار مىكرد ونزد بتهاى خود به جاى گوسفند سر مىبريد تا به نذر خود وفا كرده باشد . حارث بن حلزه يشكرى در اين معنا گفته است : « زور وباطل وستم چنانچه ، قرباني شود از گوسفند در آغل خوابيده ، آهو . »
يعنى ، اورا به گناه ديگرى گرفتهاند ، چنانچه آنها آهو را به جاى گوسفند سر مىبرند .
8 - اصمعى گفته است ، عترت به معنى باد است .
9 - عترت درختى است پرشير وكوچك در نواحي تهامه .
10 - عترت به معنى ذكر است . عتر يعتر عتراً ، يعنى نعوظ كرد .
11 - رياشى گفته است : « از اصمعى معنى عترت را پرسيدم ، گفت : گياهى است مانند مرزنجوش كه متفرقة روييده شود . »
محمد بن علي بن الحسين مصنف اين كتاب گويد : « عترت همان علي بن ابىطالب وذريهء أو از بطن فاطمه وسلالهء پيغمبرند ؛ آنان كه خداى تبارك وتعالى به امامت آنها نص صادر كرده به زبان پيغمبر خود صلى الله عليه وآله ، وآنها دوازده اند . اولشان علي بن أبي طالب وآخر آنها مهدى صلوات اللَّه عليهم أجمعين است ، وهمهء معنايى -