هامش
- 12 - عترت به معنى ذريه . أبو عبيده گويد : ذريه وقتي از ذرأ به الف مشتق باشد ، نزد ما به معنى اعقاب ونسل است وكلمهء ذريه در سورهء فرقان ، آيهء 74 : وآنان كه گويند ، پروردگار ما ببخش به ما از أزواج ما وذريههاى ما نور چشمى . علي عليه السلام تنها آن را به همين معنى قرائت كرده است . ولى لفظ ذريه در آيهء 41 ، سورهء يس : « وآية لهم أنّا حملنا ذرِّيّتهم » ، ودر قول خداى عز وجل در سورهء انعام ، آيهء 133 : « كما أنشأكم من ذرِّيّة قوم آخرين » ، دو لغت دارد . ذُريه به ضم ذال وذِريه بكسر ذال مانند عُليه وعِليه . ولى لفظ قرآن به ضمه قرائت شده وأبو عمرو هم آن را به ضمه قرائت كرده وهمان قرائت أهل مدينه است در جميع موارد . مگر در آيهء 3 سورهء اسراء : « ذرِّيّة من حملنا مع نوح » ، كه زيد بن ثابت به كسر ذال قرائت كرده .
مجاهد از قراء ومفسرين در لفظ ذريهاى كه در سورهء يونس ، آيهء 81 : « إلّاذرِّيّة من قومه » ، وارد شده است كه گفته است كه مقصود از ذريهاى كه به موسى ايمان آوردند ، أولاد كساني هستند كه موسى به آنها مبعوث شده بود وپدرانشان مرده بودند . فرّاء در اين جا يك توضيحي داده است وگفته است : آنان را ذريه ناميدند براي آن كه پدرانشان از قبط بودند ومادرانشان از بني إسرائيل . گويد : اين بدان ماند كه فرزندان پدران فارسي نژاد را از مادران عرب در يمن أبناء خوانند ، براي آن كه مادرانشان از غير جنس پدرانشان بود . أبو عبيده سخن فرّاء را چنين شرح كرده كه مقصودش اين است كه آن مؤمنين به موسى ، با آن كه مردان ذكورى بودند از آنها تعبير به ذريه شده است وذريهء رجل به اين معنى كناية از اين است كه گويا از أو بيرون نيامده اند ، چون پدرشان از طايفهء ديگرى بوده وبه اين حساب لفظ ذريه از ذروت يا ذريت مشتق است كه معنى پراكندگى مىدهد واز ذرأ به همزه نيست .
ابوعبيده گفته است ، أصل مادة اش به همزه بوده ، ولى عرب از باب تخفيف همزه كه مذهب اوست آن را بدل به واو يا ياء كرده وهمزه را ترك نمودهاند وأصل ذريه از ذرأ اللَّه الخلق مشتق است . چنانچه خدا جل ثنائه در سورهء أعراف ، آيهء 179 ، فرموده است :
« ولقد ذرأنا لجهنّم كثيراً من الجنِّ والإنس » ؛ يعنى : براي دوزخ آفريديم بسيارى از جن وانس را . ذرأهم ، يعني : أنشأهم وخلقهم . وقول خداى عز وجل در سورهء شورا ، آيهء 11 : يذرأكم ، يعنى : يخلقكم ، آفريند شما را ، وذريهء مرد همان خلق خداى عز وجل است كه از نسل أو پديد آورده وهمان كسانىاند كه از پشت أو ايجاد كرده .
معنى سلاله ، برگزيده وخالص هر چيزى است كه سلاله وسليل گويند . ودر حديث آمده است كه پيغمبر صلى الله عليه وآله فرمود : « خدايا ! به عبد الرحمن از سليل بهشت بنوشان ، وگفته شده است كه سليل بهشت همان شراب صاف آن است وبدان سليل گويند ، براي آن كه كشيده شده تا خالص شده . وآن فعيل به معنى مفعول است ، چون جريح به معنى مجروح . در تفسير گفتهء خداى عز وجل در سورهء مؤمنون ، آيهء 12 : وهر آينه انسان را از سلالهاى از خاك آفريديم . يعنى از خالص خاك زمين . سلاله به نتاج هم گفته شود ، براي -