هامش
وچنان بود كه عيينة بن اسما در اين سفر در ركاب ابن زياد رهسپر بود وچون أصحاب ابن زياد منهزم شدند ، عيينة خواهرش هند دختر اسما را كه زوجهء عبيداللَّه بن زياد بود ، با خود برگرفت واز آن معركه بيرون برد واين بيت به ارجوزه قرائت نمود :« إن تصرمي حبالنا فربّما * أرديْتِ في الهيجا الكميّ المعلما »چون أصحاب ابن زياد انهزام يافتند وإبراهيم از پى ايشان بشتافت ، از هول وهرب خود را در آب همىافكندند وآنچه در آب هلاك شدند ، افزون از آن بود كه در ميدان به قتل رسيدند . به روايت جماعتى از مورخين وأبو المؤيد خوارزمي ، در اين وقعهء هايله هفتاد هزار تن از لشگر شام به دست إبراهيم بن الأشتر مقتول وده هزار وهشتصد تن مجروح گرديد .
عمر بن شبّه مىگويد : أبو عمر بزاز با من گفت كه : « چون إبراهيم بن اشتر با عبيداللَّه بن زياد در نهر الخازر جنگ در سپرد ، در خدمتش حضور داشتيم واز بس كشته فراوان بود ، شمارهاش مشكل مىنمود . نىها برگرفتيم وبه شماره درآورديم . »
از عامر شعبى مروى است كه بعد از وقعهء صفين تا آن هنگام در هيچ جنگى به مانند وقعهء الخازر از مردم شام به قتل نرسيده بودند ونيز آن مقدار مال وخواسته واشيا وأسباب كثيره از لشكرگاه ابن زياد به مردم عراق بهره افتاد كه از حد وحصر افزون بود وإبراهيم سرهاى رؤساى ايشان را از بدن جدا كرد وتنهاى ايشان را در آن بيابان پهناور حايل صرصر ساخت . بادها بر آن بوزيدند وصفحهء بيابان از خون ايشان رنگين بود وتا مدت ها درندگان بيابان وپرندگان آسمان بر آن خوان نعمت به راحت بنشستند ومردار خوارها از آن مردارها بخوردند . شفيقى جز آفتاب تابناك نداشتند وپوششى جز خاره وخاك نديدند ونديمى جز كركس وعقاب نشناختند .
از هر سوى بادهاى بلايا بر ايشان وزيدن گرفتى واز هر طرف سحاب منايا بر ايشان باريدن فزودى . إبراهيم اشتر را أزين فتح نمايان وقتل گمراهان فضيلتى بزرگ ومنقبتى جليل واثرى پايدار در صفحهء روزگار انتشار ودر گردش ليل ونهار نمايان ماند . در انتقام اعداى دين ودشمنان أهل بيت سيدالمرسلين وقتل جماعت ملحدين ، بارهء افتخار ومركب مباهات بر گنبد دوار وأوج سماوات براند وعبداللَّه بن زبير اسدى اين شعر را در مدح إبراهيم اشتر سخت نيكو گويد :« واللَّه أعطاك المهابة والتّقى * وأحلّ بيتك في العديد الأكثر
وأقرّ عينك يوم وقعة خازرٍ * والخيلُ تعثر في القنا المتكسّر
من ظالمين كفتهم أيّامهم * تُركوا لحاجلةٍ وطيرٍ أعثر
ما كان أجرأهم جزاهم ربّهم * يوم الحساب على ارتكاب المنكر »ونيز أبو السفاح زبيدى اين شعر را در مدح إبراهيم وهجو ابن زياد نيكو انشاد كرده است : -