[ ترجمه ]
« نخستين چيزى كه باعث شكست شما مىشود جهاد با دست وپس از آن جهاد با زبان وبعد از آنها جهاد با دلهاتان است . پس كسى كه به دل كار شايسته را نشناخت وناشايست را انكار نكرد ، وارونه گشته وزير وزبر شده است » .
[ شرح ]
( 84347 - 84336 ) جهاد با دست وزبان ودل همان انكار وردّ منكر به وسيلهء آنهاست ، وجهاد با دست نخستين چيزى است كه باعث شكست مىشود ، از اين رو هدف نخستين دشمن ، از بين بردن قدرت دست ومقاومت با دست است ، در صورتي كه بتواند اين كار را بكند ، از بين بردن قدرت زبان سهل خواهد بود .
پس اگر بپرسى : چرا امام ( ع ) فرمود : « ثمّ بقلوبكم » جهاد با قلب را در آخر آورد ؟ در حالي كه معلوم است ، دشمن از دل آگاه نمىشود ، وقدرت از بين بردن جهاد به وسيله دل را ندارد .
در پاسخ مىگويم : مقصود امام ( ع ) آن است كه وقتي آنان در جهاد با دست وزبان شكست بخورند ، ومدّتى بر آنها بگذرد كه امر به معروف ونهى از منكر را ترك گويند ومنكر مكرّر به گوشها ، چشمها ودلهايشان برخورد كند وبا اين همه ، انكارى به عمل نيايد ، اين خود معناى شكست در جهاد با دل است .
( 84363 - 84348 )
عبارت : فمن لم يعرف بقلبه . . .
براي آن است كه از ترك امر به معروف ونهى از منكر برحذر دارد به دليل آن كه باعث زير ورو شدن انسان مىشود ، وكلمهء قلب را براي واژگون افتادن در گودالهاى زشتيها ودركات آتش جهنّم استعاره آورده است . واز آن رو تنها انكار قلبي را باعث چنين پىآمدى دانسته كه انكار قلبي هميشه ممكن است وزيان ترسناك جهاد با دست وزبان را نيز ندارد .
( 3357 ) 357 - امام ( ع ) فرمود :
إِنَّ الْحَقَّ ثَقِيلٌ مَرِيءٌ وَإِنَّ الْبَاطِلَ خَفِيفٌ وَبِيءٌ ( 84375 - 84367 )