نهى از منكر نكرد ، دو خصلت بهتر از سه خصلت را از دست داده است ، واين دو خصلت از آن جهت اشرفند كه بيشتر أوقات باعث از بين رفتن منكر مىگردند ، بر خلاف سوّمى كه چنين اثرى را ندارد ، وهر كس هر سه مرحله را ترك گويد ، بسزا بايد أو را در عين زنده بودن ، مرده خواند ، چه أو هيچ فضيلتى را ندارد . وكلمهء ميّت در اينجا استعاره است .
( 84298 - 84277 )
عبارت : وما اعمال البرّ . . . لجّىّ ،
براي بزرگداشت اين دو فضيلت است امام ( ع ) همهء اعمال نيك را نسبت به امر به معروف ونهى از منكر آب دهانى در دريايى پهناور دانسته است ، ووجه شبه آن است كه هر خصلتى از كارهاى نيك نسبت به آن دو - مانند آب دهان نسبت به دريا - جزئي است وتمام نيكيها برخاستهء از آنهاست .
( 84325 - 84299 )
وعبارت : فانّ الامر . . . رزق
صغراى قياس مضمرى است كه بدان وسيله تشويق به امر به معروف ونهى از منكر نموده است ، وكبراى مقدّر چنين است :
هر چه باعث نزديكى اجل وكاهش روزى نگردد پس نبايد از آن ترسيد . وبعد به بهترين نوع آنها اشاره فرموده كه سخن عدل است در برابر پادشاه ستمگر به قصد جلوگيرى از ستم أو .
( 3356 ) 356 - أبو جحيفه « 92 » مىگويد شنيدم : أمير المؤمنين ( ع ) مىفرمود :
أَوَّلُ مَا تُغْلَبُونَ عَلَيْهِ مِنَ الْجِهَادِ - الْجِهَادُ بِأَيْدِيكُمْ ثُمَّ بِأَلْسِنَتِكُمْ ثُمَّ بِقُلُوبِكُمْ - فَمَنْ لَمْ يَعْرِفْ بِقَلْبِهِ مَعْرُوفاً وَلَمْ يُنْكِرْ مُنْكَراً - قُلِبَ فَجُعِلَ أَعْلَاهُ أَسْفَلَهُ وَأَسْفَلُهُ أَعْلَاهُ ( 84363 - 84336 )
هامش
( 92 ) وهب بن عبد اللّه سوآئىّ معروف به أبو جحيفه از أصحاب بزرگوار وافراد مورد اطمينان امام ( ع ) بوده است كه گاهى وى را وهب الخير مىخواند وأو را در كوفه مأمور بيت المال كرد - م .