زده است ، وبعضي از مردم ، كار زشت را نه به زبان انكار مىكنند ونه به دل ونه به دست پس چنين كساني مردگانى ميان زندگانند وهمهء اعمال خوب وجهاد در راه خدا در قبال امر به معروف ونهى از منكر بيش از آب دهان در درياى پهناور نمىباشد ، امر به معروف ونهى از منكر اجل را نزديك نمىكند وروزى را كم نمىسازد ، وبهترين حالت امر به معروف ونهى از منكر سخن حقّى است كه در نزد پادشاه ستمگر گفته شود . »
[ شرح ]
( 84276 - 84215 ) امام ( ع ) در اين زمينه به روش طبيعي معمول سخن گفته است ، توضيح آن كه مطابق جريان عادى انسان ، اوّل به قلب ، بعد به زبان وپس از آن با دست - اگر بتواند - از كار زشت جلوگيرى مىكند . وگاهى به صورت ديگرى انجام مىگيرد ، وبنا بر اين مردم به شش دسته تقسيم مىشوند : كسى كه به دل تنها نهى از منكر مىكند ، يا به زبان تنها ويا با دست تنها ويا با دل وزبان ، ويا با دل ودست ، ويا با زبان ودست .
بدان كه امر به معروف ونهى از منكر وابسته به همند ، زيرا معروف ومنكر گاهى نقيض يكديگر ويا در قوهء نقيضند ، در آن صورت نهى از منكر ، مستلزم امر به معروف ، وامر به معروف مستلزم نهى از منكر است ، روشن است كه آن دو جامع تمام خصلتهاى نيكند . زيرا هر خصلت نيكى معروف است ، پس امر به معروف به طور مطلق ، امر به تمام نيكيهاست . وترك هر خصلت نيكى ، منكر است پس انكار منكر مستلزم امر به تمام نيكيهاست . وچون اين سه نوع از انكار منكر فضيلتهايى تحت فضيلت عدالتند ، بايد آنها را از خصلتهاى نيك شمرد ، واز طرفي - چنان كه اشاره كرديم - چون انكار منكر مستلزم ساير فضايل است پس آن كه به طور مطلق [ با قلب وزبان ودست ] عمل منكر را انكار مىكند ، مستكمل جميع خصلتهاى نيك است وآن كه انكار با دست را ترك گويد يك خصلت را از دست داده وبه دو خصلت چنگ زده وآن كه با دست وزبانش