( 3347 ) 347 - امام ( ع ) فرمود :
الْعِلْمُ مَقْرُونٌ بِالْعَمَلِ فَمَنْ عَلِمَ عَمِلَ - وَالْعِلْمُ يَهْتِفُ بِالْعَمَلِ - فَإِنْ أَجَابَهُ وَإِلَّا ارْتَحَلَ عَنْهُ ( 83672 - 83657 )
[ ترجمه ]
« علم وابسته به عمل است پس هر كه دانست عمل كرد . وعلم ، عمل را ندا مىكند ، اگر پذيرفت از آن بهرهمند مىشود ، وگرنه علم از عمل دورى مىكند »
[ شرح ]
( 83659 - 83657 ) مقصود امام ( ع ) آن است كه علم در وضعي كه مطابق حكمت الهى است با عمل قرين است . توضيح مطلب آن است كه خداوند بزرگ براي نفس عاقله دو قوهء علمي وعملي قرار داده وكمال نفس را نيز وابسته به اين دو قوهء علم وعمل شمرده است ، علم تنها موجب كمال نفس نمىشود مگر اين كه با عمل توأم باشد .
( 83672 - 83660 )
عبارت : فمن علم عمل
يعنى : هر كس آنچه را كه بر طبق حكمت بايد بداند ، اگر دانست ، سزاوار است كه بر طبق دانستهاش عمل كند ، واين خود انگيزهء عمل شده ولازمهء وجود آن است . واحتمال دارد كه جملهء : « عمل » خبر در معناى امر باشد ، يعنى هر كس بداند پس عمل مىكند . وعبارت : والعلم يهتف بالعمل . . . ، هتف يعنى ندا كردن ، هر چند كه ندا كننده ديده نشود ، اين كلمه را براي آنچه از طلب علم در نظر گرفته شده است ، استعاره آورده است ، از آن رو كه علم با عملي كه در خور آن است وخواست طبيعي آن است نزديكى وهمبستگى دارد ، پس گويا أو را فرياد مىزند وبه همبستگى دعوت مىكند تا از آن دو ، كمال انسان فرآهم آيد . ومعنى عبارت : فان اجابه والا ارتحل آن است كه وقتي علم با عمل توأم شد ، آن چنان نيرومند مىشود كه گويى از عالم ذهن به عالم حسّ وارد شده وبه صورت فعل وعمل ملموس در آمده وجلوه مىكند ، مثلا هر گاه انسان به وجود آفريدگار وآنچه از أطاعت أو لازم است ، علم دارد ، وبعد آن را با عبادت خود قرين ساخته ، لازمهء آن عبادت بنده ، ادامهء توجه به پروردگار
و