1 - قياس مضمرى كه صغراى آن عبارت : « إنّ الطمع . . . وفىّ » است يعنى : طمع آدمي را بر موارد هلاكت مىبرد امّا از آنجا باز نمىگرداند . عبارت الضامن غير الوفىّ را - به دليل اين كه انسان را علاقمند به كسب دنيا مىكند وبه طرف دنيا مىخواند ، وبا اين حال دروغ مىگويد ، هم چون كسى كه ضامن چيزى شود ووفا نكند - براي طمع استعاره آورده است ، وكبراى مقدّر آن چنين است : وهر چه اين طور باشد ، سزاوار پيروى واطمينان نيست .
( 81546 - 81540 ) 2 - عبارت : وربّما . . . ريّه هشدار بر اين مطلب است كه در پى دنيا به طور مداوم بودن روا نيست ، به دليل قياس مضمرى كه از صغراى آن به كناية ياد كرده است ودر تقدير چنين است : هر كه همواره در پى دنيا باشد گاهى نااميد مىشود وبدون رسيدن به آرزو ، اميدش قطع مىشود ، وكبراى مقدّر آن نيز چنين است : وهر چه اين طور باشد ، شايسته نيست كه هميشه در پى آن بود .
( 81556 - 81547 ) 3 - از شتافتن در پى آنچه از متاع دنيا كه پر ارزش است ، به وسيله قياس مضمرى بر حذر داشته است كه صغراى آن عبارت : وكلّما . . . لفقده است . رزيّة به معنى مصيبت است .
وكبراى مقدّر آن نيز چنين است ، وهر چه كه مصيبت فقدان آن بزرگ باشد پس شايسته بر گرفتن نيست ، زيرا ناگزير از دست خواهد رفت ، وفنا پذير است .
( 81561 - 81557 ) 4 - از آرزوها به وسيله قياس مضمرى بر حذر داشته است كه صغراى آن عبارت : والأمانىّ تعمى أعين الابصار است ، توضيح آن كه آرزوها فكر را به چيزى كه هدف نيست مشغول مىسازد واز هدف يعنى كمالات عقلي باز مىدارد .
كلمهء . أعين را استعاره براي أفكار آورده است از آن رو كه هر دو ادراك مىكنند . وكبراى مقدر نيز چنين است : وهر چه اين طور باشد ، اجتناب از آن لازم است .
( 81567 - 81562 ) 5 - بر ترك بهره بردارى از دنيا توجّه داده است . با اين عبارت : والحظّ يأتي
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 652
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٦٥٢