اگر بگويى اين مطلب با دستور دعا وتلاش براي روزى ، چنان كه در آية شريفه آمده است !
فَإِذا قُضِيَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا
« 80 » ونظير آن منافاة دارد مىگوييم : به طورى كه در پيش توضيح داديم منافاة ندارد ، وما راز دعا وفايدهء آن را بيان كرديم ، خلاصهء مطلب اين بود كه گاهى دعا وسيله براي وجود روزى است كه خداوند وجود روزى را به وسيلهء دعا مىدانسته است ومنافاتى با هم ندارند .
امام ( ع ) أهل نعمت وثروت وكساني را كه گرفتارند همه را توجه داده است كه به هر حال شكر خدا واجب است ، امّا أهل نعمت را متوجه ساخته است كه گاهى نعمت كم كم باعث نزديكى به عذاب مىگردد ، بايد خدا را شكر كنند تا آنها را به عذاب نزديك نسازد وامّا به آنانى كه گرفتارند ، هشدار داده است كه گرفتارى آنها گاهى باعث احسان الهى نسبت به آنها مىگردد تا آنان را آماده براي اجر فراوان سازد ، بنا بر اين شكر اين آماده سازى بر آنها لازم است . واين دو مقدمهء صغرا براي دو قياس مضمرند كه مقدّمه أول در تقدير چنين است ، بعضي از أهل نعمت كم كم به عذاب نزديك مىشوند ، وكبراى مقدّر آن نيز چنين است :
وهر كه به تدريج ، به عذاب نزديك شود ، لازم است جهت دورى از عذاب ، خدا را به خاطر نعمتي كه به وى داده است ، شكر گزارد ، وهمچنين تقدير صغراى دوم ، چنين است : بعضي از گرفتاران با همان گرفتارى ساخته مىشوند ، وكبراى مقدّر آن نيز چنين است : وهر كس مورد لطف خدا قرار گيرد ، بايد سپاس لطف خدا را در حق خود بگزارد . از اين رو امام ( ع ) شنوندگان سخن خود را به طور مطلق بر شكر فراوان امر كرده است ، با اين كه در بين آنان هم أرباب نعمت وهم مبتلايان هستند ، وپس از آن به عجله نكردن در طلب روزى ودر حد اعتدال ودور از افراط ماندن ، دستور داده است .
هامش
( 80 ) سورهء جمعه ( 62 ) آية ( 10 ) يعنى : در پى كسب وكار روى زمين پراكنده شويد واز فضل وكرم خدا بجوييد .