صبر از آن جهت استعاره آورده است كه صبر باعث دفع هلاكتى است كه پىآمد بىتابى از گرفتاريهاست .
( 79090 - 79086 ) 8 - بىتابى ، از ياوران روزگار است . روزگار وسيلهاى براي پيرى ومرگ است . وبىتابى نيز وسيله ومقدمهاى براي پيرى ومرگ است پس ياور وكمك روزگار است .
( 79095 - 79091 ) 9 - بالاترين ثروت ترك آرزو است . زيرا برترين بىنيازى ، بىنيازى نفس به وسيله كمالات نفساني ، يعنى حكمت واخلاق پسنديده است ، واين خود باعث ترك آرزوهاى مادي است ، واگر نه ، بايد با آرزو جمع شود كه خود لازمهء ناداني است ، چون آرزو داشتن ، عبارت است از سرگرمى نفس به ناشايست ، به جاى عملي كه شايستهء اوست ، وهمچنين زيادهروى در محبت به دنيا با صفات نكوهيدهء زيادى از قبيل : حرص ، حسد ، طمع وأمثال اينهاست ، ولازمهء آن اجتماع ضدين يعنى فضيلت ورذيلت است .
( 79103 - 79096 ) 10 - بسا خردى كه زير فرمان هوا وأسير اوست . عقل يا توان غلبه بر نفس امّاره ومنصرف كردن خود را از خواست خويشتن دارد ويا چون كشتىگير در برابر آن مىايستد كه در اين صورت گاهى عقل غالب است وگاهى نفس ، ويا عقل مغلوب هواي نفس است . نوع اوّل ، عقلي است كه مطيع خداوند وبه امر خدا نيرومند است ، ونوع دوم نيز از جهتي نظير اوست . امّا نوع سوم عقلي است كه خدا را نافرمانى كرده وفرمانبر نفس است وهمچون اسيرى در دست هواي نفس مىباشد واين نوع ، در عالم انسانها فراوان است ، چون لذتهاى محسوس بر خلاف لذّات عقلي ، نقد وحاضر است ، وبراي همين است كه امام ( ع ) از اين نوع عقل خبر داده است .
( 79108 - 79104 ) 11 - از جمله أسباب توفيق اندوختن تجربه است ، يعنى پايبندى وادامهء تجربه به خاطر استفاده از آن ، بديهي است كه اندوختن تجربه از توفيقات الهى
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 595
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٥٩٥