امام ( ع ) به هر يك از اضداد مخالف آن مواد يعنى رذايلى كه ضد فضايلند نيز اشاره فرموده است ، كه همان دو طرف افراط وتفريط فضايل مىباشند .
( 76114 - 76102 ) 1 - طمع ، يعنى صفت ناپسند افراط از اميدوارى ، امام ( ع ) وسيلهء پيامد خوارى وذلّت در برابر آنچه طمع بسته وهم به وسيله زياد شدن طمع ، يعنى همان آزمندى كشنده در دنيا وآخرت از اين صفت ، برحذر داشته است .
( 76120 - 76115 ) 2 - نااميدى كه همان صفت ناپسند تفريط از اميدوارى است ، امام ( ع ) به دليل پىآمد آن يعنى تأسّف شديد وكشنده از آن برحذر داشته است .
( 76128 - 76121 ) 3 - صفت پست زيادهروى در خشم ، يعنى همان شدّت خشم كه سبك مغزى شمرده مىشود وحد وسط خشم ، فضيلت شجاعت وفروخوردن خشم است .
( 76134 - 76129 ) 4 - ترك خويشتندارى وفراموش كردن آن ، يعنى همان صفت ناپسند زيادهروى از حالت رضامندى انسان است بدانچه از دنيا عايد أو گشته است .
( 76140 - 76135 ) 5 - صفت ناپسند افراط در ترس وآن عبارت از اين است كه انسان در حالت ترس از چيزى بترسد كه نبايد بترسد ، در صورتي كه آنچه براي أو شايسته است همان رعايت جانب احتياط وترك كارهاى وحشتناك است .
( 76147 - 76141 ) 6 - صفت پست تفريط در داشتن ضدّ ترس يعنى آسوده خاطري ودچار غفلت شدن عقل ، به حدّى كه انسان در مصلحت خود ، وحفظ آسايش وامنيّت خود نينديشد .
( 76159 - 76154 ) 7 - صفت ناپسند كاستى از فضيلت صبر وتحمّل در برابر مصيبت ، يعنى بىتابى ، امام ( ع ) از اين حالت به دليل پىآمد آن كه همان رسوايى است ، برحذر داشته است .
( 76153 - 76148 ) 8 - صفت نارواى افراط در به دست آوردن مال دنيا يعنى طغيان به علّت ثروت زياد ، وبىنيازى . طغيان يعنى از حدّ خود تجاوز كردن .
( 76172 - 76166 ) 9 - صفت پست كوتاهى در صبر بر گرسنگى ، وپىآمد آن را نيز يادآور شده
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 502
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٥٠٢