[ شرح ]
( 74746 - 74739 ) مقصود از نااهل ، فرومايگان وتازه به نعمت رسيدههاى بىريشهاند ، از آن رو دست نيافتن به حاجت آسانتر است كه از دست رفتن حاجت يك غصّه است ، اما درخواست از نااهلان كه غالبا بىنتيجه است ، علاوة بر غم از دست رفتن حاجت ، موجب تحمّل سنگينى خوددارى طرف از برآوردن حاجت وپشيمانى از عرض حاجت به آنان وهمچنين غم ذلت حاجتمندى نسبت به فرومايگان مىشود همان طور كه [ جاى ديگر ] فرموده است : « مرگ گواراتر از درخواست از فرومايگان است « 21 » » . وبعد از همهء اينها غم آنست كه اينان حاجات را برنمىآورند ، كه اينها چهار نوع غم واندوهند . وهمين طور اگر حاجت برآورده شود ، باز هم ، غم سنگينى خودخواهى طرف ، به علاوهء ذلّت عرض حاجت بديشان ، بنا بر اين - به هر حال - از نرسيدن به حاجت آسانتر است . اين سخن باعث جذب دو فضيلت قناعت وبلند همّتى است .
( 3059 ) 59 - امام ( ع ) فرمود :
لَا تَسْتَحِ مِنْ إِعْطَاءِ الْقَلِيلِ - فَإِنَّ الْحِرْمَانَ أَقَلُّ مِنْهُ ( 74758 - 74750 )
[ ترجمه ]
« از بخشش اندك شرم نكن ، زيرا نوميد ساختن كسى اندكتر از آن است » .
[ شرح ]
( 74758 - 74750 ) مقصود امام ( ع ) از « اندكتر بودن » كم اعتبار وكم ارزش بودن آن است .
توضيح آن كه نااميد كردن ، نبخشيدن چيزى است كه شايستهء بخشش باشد ، واين مطلب ، قابل شمارش واز مقولهء كميّت نيست تا قابل كم وزياد باشد .
امام ( ع ) از شرم داشتن نسبت به بخشش اندك به وسيلهء قياس مضمرى برحذر داشته است كه صغراى آن جملهء : « فانّ الحرمان اقلّ منه » ، وكبراى مقدّر
هامش
( 21 ) الموت أحلى من سؤال اللام .