( 74137 - 74134 ) امّا چهار مورد اوّل عبارتند از :
1 - عقل ، مقصود امام ( ع ) مرتبهء دوم از مراتب عقل نظري موسوم به عقل بالملكة ، است كه بدان وسيله از علوم بديهي ، حسّى وتجربى ، قوّهاى براي نفس حاصل مىشود ، كه آن را به علوم نظري مىرساند . تا در نتيجة ، مراتب عقلي پس از اين مرتبه ، به دست آيد . وامام ( ع ) با بيان اين كه عقل ، بالاترين سرمايه وتوانگرى است ، فرزند خود را بدان ترغيب فرموده است توضيح آن كه چون به وسيلهء عقل ، دنيا وآخرت به دست مىآيد ، بنا بر اين ، عقل بزرگترين وسيلهء توانگرى است وبىنيازى بدان وسيله حاصل مىشود .
( 74141 - 74138 ) 2 - حماقت كه عبارت از همان صفت ناپسند كودنى ، وجنبهء كمبود عقل مورد ذكر است امام ( ع ) با بيان اين كه آن بزرگترين بيچارگى است فرزند را از آن برحذر داشته است ، زيرا وسيلهء تهىدستى از كمالات بويژه كمالات نفساني است كه باعث بىنيازى تمام عيار است بنا بر اين بىخردى وحماقت بزرگترين بيچارگى است .
( 74145 - 74142 ) 3 - خودبينى ، كه عبارت از صفت ناپسند تكبّر ونقطهء مقابل تواضع وفروتنى است . امام ( ع ) با بيان اين كه خودبينى ترسناكترين چيز است فرزندش را از آن برحذر داشته است . بديهي است كه آن مهمترين عامل ترس وبيزارى دوستان است ، زيرا تواضع شخص فروتن چون باعث نزديك شدن ديگران وعلاقهء شديد آنها به انسان مىگردد ، بنا بر اين ضدّ آن [ تكبّر ] باعث نفرت وترس بيشتر مردم از وى خواهد بود .
( 74150 - 74146 ) 4 - خوشخويى ، امام ( ع ) با بيان اين كه خوشخويى گرامىترين بزرگى وشخصيّت است از آن رو كه والاترين كمالات جاودانه است ، آدميان را تشويق به خوشخويى فرموده است . اين صفات مورد نفرت ويا مورد ترغيب ، مقدّمات صغرا براي قياسهاى مضمرند .
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 444
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٤٤٤