دنيا پر حرفى گاهى باعث نابودى مىشود ، وبه همين اشاره دارد سخن شاعر كه مىگويد :
احفظ لسانك ايّها الانسان * لا يلدغنّك انّه ثعبان
كم في المقابر من قتيل لسانه * كانت تهاب لقاءه الاقران « 1 »
وامّا در آخرت ، به دليل حديث نبوي : « آيا چيزى جز محصول زبان مردم ، باعث به رو در افتادن آنان در آتش دوزخ است » « 2 » . وهيچ ذلّتى براي انسان بالاتر از هلاكت وى نيست .
واژهء تأمير ( فرمانروا ساختن ) ، را استعاره آورده است براي مسلّط كردن زبان آدمي ، بر آنچه باعث آزار روح است ، بدون توجه به آنها ، چنان كه گويى مجبور به گفتن آنها شده است .
( 73220 - 73219 ) چهارم - تنگنظرى ننگ است توضيح آن كه اين صفت پست ، دورى گزيدن از فضيلت بزرگوارى وبخشندگى است ، به هر اندازه كه انسان براي بخشندگى وبزرگوارى قابل ستايش است ، به همان اندازه به خاطر خوى پست تنگنظرى سزاوار نكوهش است .
( 73223 - 73221 ) پنجم - ترسو بودن ، كاستى است ، زيرا ترس ، همان مرحله تفريط از فضيلت دلاورى است كه ريشهء كمالات نفساني مىباشد ، بنا بر اين نوعي كاستى وفرومايگى است .
( 73229 - 73224 ) ششم - تنگدستى شخص زيرك را از بيان برهانش لآل مىسازد . از آن رو كه تنگدستى باعث احساس شديد ذلّت ، گرفتگى ، سستى وخجلت از ديگران در نفس انساني مىشود . وريشهء تمام اينها ، تصوّر ناتوانى وانديشهء كمبود - به
هامش
( 1 ) زبانت را نگه دار اى انسان ، مبادا تو را نيش بزند كه اژدهايى است . بسا مردگان كه كشتهء زبانند ، كه حريفان از ديدنشان بيمناك بودند .
( 2 ) وهل يكبّ الناس على منافرهم في النار الا حصايد ألسنتهم .