( 65798 - 65791 ) 2 - هيچ كارى را بدون مشورت ايشان - جز در احكام شرعي - انجام ندهد ، كلمه « اطوى » از مصدر طىّ را استعاره براي كتمان امرى آورده است ، يعنى هيچ كارى را پنهان از ايشان انجام نمىدهد ، مگر اين كه حكمي از احكام الهى بوده باشد ، زيرا من هستم كه حكم الهى ، مانند حدود وأمثال آن را بدون مشورت ومراقبت كسى انجام مىدهم نه شما .
( 65811 - 65799 ) 3 - امام ( ع ) هيچ حقي از حقوق ايشان را از وقت خودش تأخير نمىاندازد مانند مقرري از بيت المال وساير حقوق واجبي كه بر وى دارند ، وجز در مقطع وموضع خود - مانند احكام مربوط به دو طرف نزاع كه نياز به فيصله دارد - نسبت به اداى آن حق درنگ نخواهد كرد .
( 65818 - 65812 ) 4 - براي همه حق برابرى قائل شود . دو مورد اوّل به مقتضاى فضيلت حكمت وموارد سه وچهار به اقتضاى صفت عدالت است .
( 65885 - 65819 ) امّا امر سوم ، از أموري كه امام ( ع ) بر آنان [ فرماندهان ] حق دارد : نخست از ضرورت حق اللّه ، ياد كرده است زيرا حكم قطعي خداوندى است كه أو را پيشوا ورهبر ايشان قرار داده واز كاملترين نعمتهاى الهى كارهايى است كه أو نسبت به ايشان چنان كه گفته شد ، انجام مىدهد ، آن گاه دوباره آنچه بر آنها نسبت به آن بزرگوار واجب بوده است بازگو كرده وچند چيز را يادآور شده است :
1 - سر به فرمان أو باشند زيرا هيچ دليلي وجود ندارد تا نافرمانى أو را بكنند .
2 - از دعوت أو به هنگامى كه دعوت به كارى كند سرپيچى نكنند ، كه آن دليل بر كمال أطاعت است .
3 - در انجام كارى كه مصلحت ببيند ويا براي خود آنها مصلحتش روشن باشد مسامحه وكوتاهى نورزند .
4 - با تمام وجود سختيها وگرفتاريها را در يارى حق ودر راه به دست آوردن آن بپذيرند . آن گاه به دنبال مطالب قبل آنها را تهديد كرده است كه اگر
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 217
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٢١٧