فرآهم آوردن خوردنيها وپوشيدنيهاى حلال نبوده است ، وبراستى كه أو اگر مىخواست امكان فرآهم آوردن آن چيزهاى خوب ، ومغز گندم وعسل خالص را داشت ، زيرا غذاى مغز گندم وعسل از متداولترين خوراكيهاى آن روز مردم مكة وحجاز بود وصرف نظر امام از اين گونه غذاها با توان وقدرتى كه بر تهيّهء آنها داشت از روى رياضت نفس وآماده سازى آن براي كسب كمالات جاودانه بوده است . امام ( ع ) در اينجا نقيض ملزوم را يعنى غلبه نكردن هواي نفس أو بر عقلش ووأدار نكردن زيادى حرص أو را برگزينش خوراكيها استثنا كرده است وبر اين جنبهء عدمي با عبارت : هيهات ( چه بسيار دور است ) ، توجّه داده است ، زيرا آنچه را كه امام ( ع ) انجامش را از جانب خود بعيد شمرده وناپسند دانسته ، از خود نفى كرده وحكم به نيستى آن فرموده است . اما اين كه آن عدم ، خود به عينه نقيض ملزوم است براي اين است كه ملزوم در اين جا ارادهء انتخاب غذاهاى خوب وغلبهء هواي نفس بر عقل - با اين كه مقتضاى عقل مخالفت ودورى از آن غذاهاست - ونيز وأدار ساختن شهوت أو را بر موافقت با بهرهگيرى از غذاهاست « مستثنى » در اين جا عدم اين چيزهاست ، وامّا جواز استثناى نقيض مقدم [ ملزوم ] از آن روست ، كه ارادهء اين أمور شرطي است مساوى با انتخاب غذا ولباس خوب وفرآهم آوردن آنها وعدم اراده آن شرط مستلزم عدم مشروط است .
موارد زيادى در زبان عربى وجود دارد كه كلمهء لو به گونهاى استعمال شده است كه ملزوم علت ويا شرط مساوى براي لازم است ، نقيض ملزوم از آن استفاده مىشود .
حرف « و » در لعلّ براي حال است ، يعنى بسيار دور است كه هواي نفسم مرا وادارد بر انتخاب خوراكيها در حالتي كه ممكن است در حجاز ويمامه كسى با اين أوصاف [ كه در ضمن سخنان حضرت بيان شد ] وجود داشته باشد .
جمله أو أبيت ، عطف بر يقودني است واز أموري است كه امام ( ع ) آنها را
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 183
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص١٨٣