لازم است ، واين آمادگى نيز متوقّف است بر نابودى موانع برونى ودرونى بنا بر اين براي رياضت وتربيت نفس سه هدف وجود دارد :
1 - ناديده گرفتن وبىاثر شمردن هر چه را كه مورد علاقة ودوست داشتنى است ، يعنى همهء موانع خارجي ، به جز ذات حق تعالى .
2 - واداشتن نفس امّاره به پيروى از نفس مطمئنّه ، تا اين كه دو قوّهء تخيّل وتوهّم را از عالم پست حيواني به جانب كمال بكشاند ، وديگر قوا نيز از آنها دنباله روى كنند ، در نتيجة انگيزههاى حيواني يعنى موانع داخلي برطرف شوند .
سوم : بيدارى دل وتوجّه قلب به بهشت برين ، براي تحمّل سختيهايى كه از جانب حق مىرسد وآمادگى براي پذيرش آنها .
پارسايى واقعي يعنى دورى قلب از متاع دنيا وخوشيها ولذايذ آن براي وصول به هدف اوّل مىتواند ما را يارى كند . وهمچنين عبادت آميخته با انديشه وتفكّر در ملكوت آسمان وزمين ومخلوقات خدا وعظمت آفريدگار پاك وكارهاى شايسته با نيّت خالص براي رضاى خدا به هدف دوم كمك مىكند .
امام ( ع ) به جاى تقوايى كه نفس خود را به آن تربيت كرده وخو داده است ، اين أمور معيّن ووسايل مقدّماتى را نام برده است ، وبه جاى هدف نهايى تربيت ، يعنى كمال حقيقي ولذّت مربوط به آن ، به ذكر بعضي از لوازم آن توجّه داده است يعنى همان كه نفس آدمي از ناآرامى روز قيامت در أمان باشد ودر لبههاى پرتگاه يعنى صراط مستقيم استوار بماند ، وانگيزههاى مختلف ، آن را به سمت درهاى جهنّم وپرتگاههاى هلاكت نكشاند . كلمهء مزالق را استعاره آورده است براي لغزشگاههايى كه پاى خرد در راه سير إلى اللّه در آن بلغزد وتمايلات شهوت وغضب انسان را به سمت پستيها وصفات زشت سوق دهد .
( 64882 - 64789 ) دهم : بر اين مطلب توجه داده است كه پارسايى وى در دنيا وبسنده كردنش به دو جامهء كهنه ودو قرص نان ، ورها كردن جز آنها ، به دليل ناتوانى از
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 182
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص١٨٢