هامش
- مهمله وخاء معجمه به معنى دغل وخيانت وعداوت ومكر وخديعت است ودر تفسير مذكور است كه دخل آن است كه باطن بر خلاف ظاهر باشد .
از اين كلمات وتضمين اين آيهء شريفه نيز مىتوان باز نمود كه به اين نيرنگها وخداع چاره اين كار نشود واين التهاب واضطراب نفوس خاموش نشود وتلافى آن شكستن عهود را كه هرگزش شكستن نشايد ، نتوان نمود وآيهء شريفه اين است :وَلا تَكُونُوا كَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَها مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ أَنْكاثاً تَتَّخِذُونَ أَيْمانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ أَنْ تَكُونَ أُمَّةٌ هِيَ أَرْبى مِنْ أُمَّةٍ إِنَّما يَبْلُوكُمُ اللَّهُ بِهِ وَلَيُبَيِّنَنَّ لَكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ ما كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ .مىفرمايد : مباشيد مانند آن زن كه بشكافت وبازگشاد ريسمان رشته خود را پس از استحكام وشدت فتل ( 4 ) آن در حالي كه آن غزل رشتههاى تاب باز داده باشد وتواند بود كه انكاث مفعول دوم نقضت باشد ؛ يعنى : مانند زنى كه رشتهها را بعد از آنكه تاب داده واستوار وقوى ساخته باشد ، تاب باز دهد وپاره پاره گرداند .
همانا در عرب زنى بوده است كه أو را ريطه بنت سعد بن تيم مىناميدند وحمقائش لقب كرده بودند وبه قولي خضرا وبه روايتي حرقا لقب داشت وكنيزكانى چند ودوكى داشت به اندازه يك أرش وفلكهء بزرگ در آن كرده واز آغاز روز تا نيمه روز خود پشم بريشتى وكنيزان را پشم رشتن فرمودى وپس از نصف النهار فرمان مىكرد تا از آن ريسمانها تاب باز مىدادند تا خراب وضايع مىشد وپيوسته بر اينگونه عادت داشت .
خداى سبحانه در اين آية شريفه تشبيه مىفرمايد شكستن عهد وپيمان را به پاره كردن آن زن ، ريسمان را ، ومىفرمايد : « چنانكه اين زن حمقاء رسن تاب باز داده خود را ضايع مىكند ، مردم عاقل بايد كه سررشته عهد خود را به سر انگشت نقض پاره ننمايند تا به حكمأَوْفُوا بِعَهْدِي أُوفِ بِعَهْدِكُمْجزاى وفا يابند . »
آنگاه ايشان را به نقض عهد توبيخ مىفرمايد كه : « مباشيد همچو آن زن در حالي كه فراگيريد عهد وسوگند خود را خيانت ودغلى ومكر وخديعتى در ميان خود . همانا أصل دخل آن چيزى است كه داخل كنند در چيزى كه از آن جنس نباشد . »
بالجملة مىفرمايد : در عهود خود خيانت مورزيد به سبب آن كه هستند گروهى ( يعنى كفار ) كه ايشان زيادة از گروهى ديگرند در عدد ومال ( يعنى مسلمانان ) ؛ همانا خداى مىآزمايد شما را به امر به وفاى به عهد تا بر كثرت كفار وقلت مسلمانان ننگريد وپيدا بنمايد براي شما در روز قيامت به آنچه در آن اختلاف مىكنيد ( يعنى آنچه را امروز در آن اختلاف مىورزيد ) يا منكريد در روز رستاخيز براي شما آشكار وهويدا مىگرداند .
وهر كس تأمل نمايد مىداند كه حضرت صديقه صغرى سلام اللّه عليها در تمثل جستن به اين آيهء شريفه براي آن گروه خبيث چه مقامي مقرر داشته است وخلاف عهد ايشان را با آنان كه با خداى ورسول خداى در عهود ومواثيق خود مخالفت كردند ودر زمره كفار به شمار مىروند ، بلكه مرتد هستند برابر مىفرمايد و -