هامش
- پس امام حسن عليه السّلام ابتدأ به غسل كرد وامام حسين عليه السّلام آب همى ريخت وبدن مبارك أمير مؤمنان هنگام غسل خود از اين سوى به آن سوى مىشد . چون كار به پاى رفت ، امام حسن عليه السّلام زينب را ندا داد تا سهم حنوط أمير مؤمنان عليه السّلام را كه از پيغمبر وفاطمه به جا مانده بود ، حاضر ساخت . چون آن حنوط را سر بگشودند ، شهر كوفه را به جمله از بوى خوش آكنده ساخت . پس آن حضرت را كفن كردند ودر نعش نهادند . پس به حكم وصيت أمير مؤمنان عليه السّلام دنبال نعش را حسنين عليهما السّلام برداشتند ومقدم نعش را جبرئيل وميكائيل حمل دادند ومرئى نبودند . گروهى خواستند به مشايعت نعش بيرون شوند ، امام حسن عليه السّلام ايشان را به مراجعت فرمان كرد ؛ چون از شهر بيرون شدند ، چنانكه در كتاب درر المطالب مسطور است ، سواري را بر فرسى نگريستند كه بوى فريشتگان از وى برمىدميد وايشان را سلام داد . آنگاه به امام حسن فرمود : « أنت حسن بن علي رضيع الوحي والتنزيل وخليفة أبيك » ؛ « يعنى : « تويى حسن پسر على كه شيرخواره وحى وتنزيلى وخليفه پدرت أمير مؤمنان ؟ »
گفت : « چنين است . » پس روى به امام حسين عليه السّلام كرد ؛ « ثمّ قال : وهذا الحسين بن علي سبط الرّحمة وفطيم النّبوّة وربيب العصمة » ؛ يعنى : « اين است حسين بن علي كه فرزند رحمت وشير باز كرده نبوت وتربيتيافته عصمت است . » گفت : « چنين است . »
آنگاه روى به نعش مبارك كرد وفرمود : « وهذا أمير مؤمنان وسيّد الوصيّين وخليفة ربّ العالمين ؟ »
امام حسن عليه السّلام فرمود : « چنين است . »
آنگاه فرمود : « اين نعش را به من بگذاريد وبگذريد . »
امام حسن عليه السّلام فرمود : « ما را أمير مؤمنان فرمان كرده است كه جز بر جبرئيل واگر نه بر خضر كسى را تسليم نكنيم . اكنون بگوى تو كدامى ؟ »
آن سوار نقاب برگرفت . امام حسن نگريست كه أمير مؤمنان عليه السّلام است ، امام حسن از اين شگفتى در عجب رفت وتبسم فرمود ، « فقال له : أتعجب يا أبا محمّد إنّ أباك لا تموت نفس في شرق الأرض وغربها إلّا ويحضر فيها شخصه » ؛ فرمود : « آيا عجب مىكنى اى حسن ! همانا هيچكس در مشرق ومغرب نميرد ، الّا آن كه پدر تو در بالين أو حاضر است . »
بالجملة ، تا به موضع غرى طي مسافت كرد . پس بيش روى نعش بر زمين فرو آمد . لاجرم نعش را فرونهادند وامام حسن به جماعت بر آن جنازة نماز كرد وهفت تكبير بگفت ونماز را به پا برد .
( 1 ) . در اين بحث رسالههاى چند به دست علماى اعلام تصنيف شده ، وتازهترين آنها كتاب « علم الأئمّة بالغيب ، والاعتراض عليه بالإلقاء إلى التهلكة ، والإجابات عنه عبر التاريخ » نوشتهء سيد محمد رضا حسينى جلالي ، است ، وكتاب « عروض البلاء على الأولياء » تصنيف آيت اللّه سيد محمد هادي خراساني حائري ( ت 1368 ه ) كه هر دو ، در مجلهء عربى ( تراثنا ) شمارهء ( 37 ) به سال 1414 ه چاپ شده است .
سپهر ، ناسخ التواريخ أمير المؤمنين عليه السّلام ، 4 / 274 - 281 ، 285 - 286 ، 293 ، 294 ، 303 - 304
بالجملة ، بعد از وفات أمير مؤمنان وقتل عبد الرحمان بن ملجم چنانكه در كتاب علي عليه السّلام به شرح رفت ، نخست ابن عباس بر مردم درآمد و « فقال : إنّ أمير المؤمنين توفّى وقد ترك لكم خلفا فإن أحببتم خرج -