هامش
- صلوات اللّه عليه داستانى مفصل از أحوال شب نوزدهم رمضان المبارك مسطور است وآن جمله را به حضرت امّ كلثوم منسوب مىداند وآن مكالمات را كه با أمير مؤمنان در ميان آمده است ، به أو راجع مىگرداند وآن ناله وندبه را به حضرت امّ كلثوم اختصاص مىدهد ومىگويد : « بدان حال نزد حسنين عليهما السّلام دويد وايشان را به حالت گريهوزارى بديد . »
امام حسن فرمود : « اى خواهر ! فرياد وافغان مكن تا حقيقت حال بر ما مكشوف افتد ودشمنان بر ما شماتت نيارند . »
ودر جايى گويد : « دختران فاطمه سلام اللّه عليها به ناله بودند . »
وگويد : چون بدانستند كه آن ضربت چارهپذير نيست وابن ملجم نگران شد كه امّ كلثوم بر سر وسينه خود مىزند وگريه مىكند ، گفت : « اى دختر على ! گريه كن كه اگر گريه تمام عالم را بكنى ، براي أو جا دارد . »
امّ كلثوم فرمود : « اى دشمن خدا ، بر پدرم باكى نيست وضررى نرسيده است ؛ اما تو خود را روسياه كردى واميدوارم به سزايت برسى ؛ هم در دنيا وهم در آخرت . »
ابن ملجم گفت : « اگر گريه مىكنى ، گريه كن ودر اين مصيبت أشك خونين بريز كه به خدا سوگند اين شمشير را به هزار درهم بخريدم وبه هزار درهمش از زهر آب دادم واگر اين ضربت من به تمام مردم كوفه بهره شدى ، هيچيك را سلامت نبودى . »
آنگاه گويد : چون أمير مؤمنان عليه السّلام به حضرت خدا پيوست ، صدايى باز رسيد كه : « ساعتي بيرون رويد وبندهء ما را با ما گذاريد . »
پس همه بيرون رفتند وزينب خاتون وامّ كلثوم وديگر زنان صدا به گريه وفغان بركشيدند وفرياد وا عليّاه ووا اماماه بلند كردند وجملگى گريبان چاك ساختند وبر سر وصورت خود بزدند .
ونيز گويد : چون حسنين عليهما السّلام به سراى باز شدند ، خواهران وديگر زنان أهل بيت بناى نوحه وزارى نهادند وامّ كلثوم دختر أمير مؤمنان به اين طريق نوحهگرى همى فرمود :ألا يا عين جودي واسعدينا * ألا فابكي أمير المؤمنينا ( 2 )إلى آخر الأبيات ، لكن اين اشعار را در كتب معتبر به أبى الأسود دئلى وبه روايتي به امّ الهيثم بنت اسود النخعيه كه جسد ابن ملجم را بسوخت نسبت دادهاند ، تواند بود . أبى الأسود برخى را انشاد كرده است وامّ الهيثم نيز بر آن وزن وقافيت گفته باشد . چه اختلاف پارهاى اشعار وزيادتى ونقصانى كه در كتب متعدّده به نظر رسيده است ، بر اين حكم كند وامّ كلثوم در مقام نوحه تذكره فرموده باشد ؛ چنان كه مجلسي أعلى اللّه مقامه در « بحار » نيز به اين مطلب أشارت كند وفرمايد : « بعد از آن كه ابن ملجم وقطامه وآن دو مرد ديگر را كه ابن ملجم ملعون را در آن كردار ملعنت آثار مساعد ويار بودند ، دستخوش هلاك ودمار ساختند وحسنين عليهما السّلام به سراى باز آمدند ، امّ كلثوم روى به ايشان كرد واين اشعار را كه بعد از استماع قتل آن حضرت انشاد كرده بود ، بگفت . »
ومىفرمايد : بعضي گويند ، اين اشعار از امّ الهيثم بنت عريان خثعميه است . پارهاى نوشتهاند از أبو الأسود دئلى است ، ومجلسي در اين طريق كه أشارت فرموده است ، نسبت به امّ كلثوم سلام اللّه عليها را ترجيح مىدهد . -