[ عن أبي مخنف ]
القندوزي ، ينابيع المودّة ، 3 / 70
وعمل خندقا وراءها ، فأحرق فيه قصبا وحطبا لئلّا يوتى من خلف البيوت .
السّماوي ، إبصار العين ، / 9
ثمّ أمر الحسين عليه السّلام بإضرام النّار بالحطب والقصب في الخندق الّذي عملوه وراء البيوت .
القزويني ، الإمام الحسين عليه السّلام وأصحابه ، 1 / 274
ثمّ أمر الحسين عليه السّلام بحفر حفيرة وراء البيوت شبه الخندق ، فحشيت حطبا وقصبا .
الجواهري ، مثير الأحزان ، / 60
وأمر بحفر خندق من وراء البيوت يوضع فيه الحطب ، ويلقى عليه النّار إذا قاتلهم العدوّ كيلا تقتحمه الخيل ، فيكون القتال من وجه واحد .
المقرّم ، مقتل الحسين عليه السّلام ، / 265
هامش
- ودر روايت مناقب ومفيد ومجلسي حفر خندق وآنكه در صبح عاشورا نى وهيزم در آن افروختند ، تا قتال از يك سمت باشد وارد است . والعلم عند اللّه .
وآتش افروختند در حطب وقصب ، آن را در مكان گودى شبه ساقيه كه در يك ساعت از شب كنده بودند ، جمع كرده بودند .
وشايد چنانچه بعضي نوشتهاند ، به نصيحت برادران وتحريص برادران وتحريص ايشان بر تقدّم جستن بر ديگران نيز ، بعض از آن شب را گذرانيدند ومىفرمود : « إذا قامت الحرب على اساتها فالحمل الثّقيل لا ينهض به إلّا أهله » .
وبه روايت روضة الشهداء : « در همان شب خندق را كه در آن حطب وقصب جمع آورده بودند آتش زدند كه مبادا در شب شبيخون بر حرم محترم وارد آورند وچندين نفر به نفرين آن حضرت در آن شب هلاك شد . » ( والعلم عند اللّه ) .
ودر كامل : « خندق مختصرى به قدر ساقيه در شب عاشورا در ظرف يك ساعت حفر نمودند . » وبه روايت روضة الصفا : « خندق در آن شب كندند وپر از حطب وقصب نمودند كه در هنگام حاجت آتش زنند . » مثل روايت امالى .
ودر آن شب به روايت ابن أثير خندقى به قدر جدولى در قليلي شب كندند وپر از هيمه ونى وخاشاك كردند وحفر خندق در روايت امالى صدوق از حضرت صادق عليه السّلام نيز به لفظ حفيره وشبه الخندق ؛ در بعض نسخ دلالت دارد بر آنكه خندق بزرگى نبوده .
بيرجندى ، كبريت احمر ، / 336 ، 341 ، 458 ، 479