روشى را به كار مىبرد كه پادشاه هند هنگام برخورد با پادشاه إيران داشت ، در صورتي كه علي ( ع ) به ياران خود دستور مىداد پيش از آن كه دشمن جنگ را آغاز كند نبرد را شروع نكنند وبه دنبال فراريان نروند ، ومجروحان را نكشند ، ودر بسته را باز نكنند ، اين رفتار علي ( ع ) نسبت به ذي الكلاع وأبى أعور سلمى وعمر - وبن عاص وحبيب بن مسلمه وهمه سران وفرماندهان با روش أو در مورد كساني كه جزء حاشية واتباع شمرده مىشدند تفاوتى نداشت ، وفرقى ميان آنها نمىگذاشت ، وما مىدانيم آنهايى كه دست اندركار جنگند تنها در جهت نابودى دشمن مىانديشند ، وبراي به دست آوردن اين فرصت كمين مىكنند ، بي آن كه در باره چگونگى وسائلى كه در راه وصول به اين هدف به كار مىبرند فكر كنند ، كه آيا اين وسايل مخالف شرع است ، مانند : سوزانيدن ، غرق كردن ، پخش سموم ، سخن چينى واشاعه دروغ وتوزيع نشريّههاى بهتان آميز ميان سپاهيان ، يا اين كه موافق شرع است ، وبىشك كسى كه انديشه خود را پاىبند كتاب خدا وسنّت پيامبر ( ص ) كند ، ونخواهد از اين حدّ پا فراتر گذارد ، خويشتن را از چنگ زدن به تدابير گوناگون بسيار ، واستفاده از حيلهها ونيرنگهاى بىشمار باز داشته است ، وروشن است كه راست ودروغ از راست به تنهايى بيشتر ، وحلال وحرام ، از حلال تنها زيادتر است ، امّا علىّ ( ع ) بر خلاف حيلهگران ونيرنگبازان ، لجام ورع بر زبان داشت ، واز هر گفتارى جز آنچه رضا وخشنودى خداوند در آن بود لب فرو مىبست ، وبه هيچ كارى دست نمىزد مگر به آنچه كتاب خدا وسنّت پيامبر ( ص ) بر آن صحّه گذاشته بود ، مردم نادان هنگامى كه نيرنگهاى شگفت انگيز وروشهاى خدعه آميز معاوية را ديدند ونتايجى را كه از اين راه عايد أو شده نگريستند ، واين گونه اعمال را در علىّ ( ع ) مشاهده نكردند حمل بر قصور وناتوانى كردند ، وپنداشتند كه علىّ دچار ضعف ونقصان بوده ومعاوية بر أو برترى دارد . گذشته از اينها بزرگترين نيرنگ معاوية اين بوده كه قرآنها را بر فراز نيزهها كردند ، ليكن جز اين است كه از ياران علي ( ع ) تنها كساني فريب خوردند كه أو
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 853
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٨٥٣