« چرا در شما اثر نكرد ؟ » امام ( ع ) در پاسخ أو فرمود : واي بر تو هر اجلى وقت معيّن وسبب مشخّصى دارد كه از آن تجاوز نمىكند ، از اين گفتار باز ايست وديگر اين سخن مگو زيرا اين را شيطان بر زبانت نهاده است .
[ شرح ]
بايد دانست از اين جا به بعد نسخههاى نهج البلاغة از نظر ترتيب خطبهها با يكديگر اختلاف دارد . در بسيارى از نسخهها خطبه مذكور در آغاز جلد دوّم وپس از خطبه معروف به قاصعه قرار داده شده است ، وآنچه پس از پاسخ آن حضرت به برج بن مسهر طائى آمده خطبهاى است كه با عبارت : الحمد للّه الّذي لا تدركه الشّواهد ولا تحويه المشاهد آغاز مىشود ، ودر نسخههاى زياد ديگرى خطبهاى كه شرح آن گذشت متّصل به پاسخ آن بزرگوار به برج بن مسهر است ، وخطبه الحمد للّه الّذي لا تدركه الشّواهد . . . پس از گفتار سيّد رضى آمده كه مىگويد : واز سخنان آن حضرت عليه السّلام است به هنگامى كه پيامبر خدا ( ص ) را غسل مىداد ، وپس از اين تمام خطبه قاصعه وبعد از آن « باب المختار من كتب أمير المؤمنين ( ع ) ورسائله » قرار داده شده است ، گروهى از شارحان نهج البلاغة مانند امام قطب الدّين أبى الحسين كيدرى « 2 » وعبد الحميد بن أبي الحديد ترتيب أخير را پيروى كردهاند ، وچون گمان قوى اين است كه اينان ترتيب مذكور را به اعتماد نسخههاى صحيحي كه در دست داشتهاند برگزيدهاند ، لذا من با آنان هماهنگ شده همين روش را اختيار كردم .
( 46373 - 46278 ) امّا همّام ، أو همّام بن شريح بن يزيد بن مرّة بن عمرو بن جابر بن عوف أصهب است ، كه از پيروان ودوستان علي ( ع ) به شمار است ومردى عابد وپارسا
هامش
( 2 ) أبو الحسن محمّد بن حسين بن حسن بيهقى نيشابورى معروف به قطب الدّين كيدرى مؤلّف كتاب اصباح در فقه اثنى عشرى وشرح نهج البلاغة موسوم به حدائق الحقائق است ، وى در سال 576 ه شرح مزبور را به نگارش در آورده است . روضات الجنات . جلد 7 ص 219 ( مترجم )