حاصل است ، اگر در ميان غافلان به سر برد از ذاكران به شمار است ، واگر در ميان ذاكران باشد در زمره غافلان نيست .
از كسى كه به أو ستم كرده در مىگذرد وبه آن كه محرومش ساخته بخشش مىكند ، وبه كسى كه از أو بريده مىپيوندد ، از ناسزاگويى به دور است . گفتارش نرم ، بدى از أو جدا ، ونيكى در أو پيدا وآشكار است ، خير أو رو آورده وشرّش پشت كرده است ، در سختيها وگرفتاريها آرام واستوار ، ودر برابر ناگواريها شكيبا وبردبار ، ودر هنگام خوشى وآسايش شكر گزار است ، در باره كسى كه أو را دشمن مىدارد ستم نمىكند ، وبه خاطر كسى كه أو را دوست مىدارد مرتكب گناه نمىشود ، به حقّ اعتراف مىكند پيش از آن كه بر ضدّش گواه آورده شود ، آنچه را بدو سپردهاند تباه نمىگرداند ، وآنچه را به أو تذكّر دادهاند به دست فراموشى نمىسپارد ، ومردم را به لقبهاى زشت نمىخواند ، وبه همسايه زيان نمىرساند ، ومصيبتزده را شماتت نمىكند ، در آنچه باطل است وارد نمىشود ، وپا از مرز حقّ بيرون نمىنهد ، اگر خاموشى گزيند سكوتش أو را غمگين نمىكند ، واگر بخندد آواز خندهاش بلند نمىشود ، واگر بر أو ستم رود شكيبايى مىورزد تا خداوند بزرگ انتقام أو را بگيرد . نفسش از أو در رنج ، ومردم از أو در آسايشند ، براي آخرتش خود را به سختى مىاندازد ، ومردم را از شرّ نفس خويش آسوده مىگرداند ، دورى جستن أو از كساني كه از آنان كنارهگيرى مىكند به خاطر زهد ومصون ماندن از گناه است ، ونزديكى أو به كساني كه با آنها معاشرت مىكند بر پايه نرمش ومهربانى است ، نه كنارهگيرى أو به سبب تكبّر وخود پسندى است ونه نزديكى أو براي نيرنگ وفريب مىباشد . » راوي گفته است : در اين هنگام همّام مدهوش شد ، ودر همين حالت جان به جان آفرين تسليم كرد ، أمير مؤمنان ( ع ) فرمود : آگاه باشيد : به خدا سوگند من از اين پيشامد بر أو بيم داشتم ، سپس فرمود :
نصايح ومواعظ درست در كساني كه شايستگى آن را دارند اين چنين تأثير مىكند ، يكى از حاضران گفت : اى أمير مؤمنان ! خودت را چه حال است
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 750
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٧٥٠