خويشتن رحم كرد ، وخلاصهاش اين است كه شما خود را در برابر كارهايى كوچكتر آزموده وبىتابى خود را ديده ودانستهايد ، وروشن است آن كسى كه در برابر اين گونه ناراحتيهاى خرد واندك جزع وناشكيبايى مىكند ، به طريق أولى در ميان دو طبقه آتش كه همخوابه سنگ سوزان وهمنشين شيطان است بىتاب وناشكيبا خواهد بود ، چنان كه خداوند متعال فرموده است :
« وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجارَةُ *
« 17 » » ودر باره همنشينى شيطان فرموده است : « فَكُبْكِبُوا فِيها هُمْ وَالْغاوُونَ . وَجُنُودُ إِبْلِيسَ أَجْمَعُونَ « 18 » » ولشكريان إبليس همان شيطانها هستند ، همچنين فرموده است :
« وَمَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ
« 19 » » تا آن جا كه فرموده است :
« وَلَنْ يَنْفَعَكُمُ الْيَوْمَ إِذْ ظَلَمْتُمْ أَنَّكُمْ فِي الْعَذابِ مُشْتَرِكُونَ
« 20 » » .
( 40023 - 40003 )
فرموده است : أعلمتم أنّ مالكا . . . تا زجرته .
آنچه در باره آتش دوزخ فرموده از صفات آتش محسوس اين جهان است وذكر اينها براي بيم دادن وترسانيدن شنوندگان از آتش سوزان جهنّم است .
( 40045 - 40024 )
فرموده است : أيّها اليفن الكبير . . . تا السّواعد .
در اين گفتار روى خطاب به پير سالخورده است كه پايش به گور نزديكتر وبراي أو سزاوارتر است كه دست از گناه باز دارد ، پرسش آن حضرت از چگونگى حال أو در برابر عذابهاى خداوند بر سبيل سرزنش ونكوهش وى در ارتكاب گناه است ، طوق آتش محسوس معلوم است ، وطوق آتش معقول عبارت است از تسلّط هيأت بدني حاصل از اعمال انسان بر گردن أو ، ودر آمدن قيد وزنجيرهاى آن بر
هامش
( 17 ) سوره بقره ( 2 ) آية ( 24 ) يعنى : . . . هيزم آن ، مردم وسنگهاست .
( 18 ) سوره شعراء ( 26 ) آية ( 94 ) يعنى : ( در اين هنگام ) همه آن معبودان با گمراهان به دوزخ افكنده مىشوند ، وهمچنين همگى لشكريان إبليس .
( 19 ) سوره زخرف ( 43 ) آية ( 36 ) يعنى : هر كس از ياد خدا روبگرداند شيطانى را بر أو بگماريم كه پيوسته همنشين أو باشد .
( 20 ) سوره زخرف ( 43 ) آية ( 39 ) يعنى : هرگز ( اين گفتگوها ) امروز براي شما سودى ندارد زيرا ستم كردهايد وهمه در عذاب شريك يكديگرند .