خطمى انصارى واز قبيله أوس است . پيامبر أكرم ( ص ) گواهى أو را برابر گواهى دو مرد قرار داد واين به سبب قضيّهاى بوده كه مشهور است ، أو در نبرد بدر وجنگهاى پس از آن حضور داشته ، ودر روز فتح مكّه پرچم بنى خطمه از قبيله أوس به دست أو بوده ، ودر ركاب علي ( ع ) در جنگ صفّين شركت كرده ، وپس از شهادت عمّار به ميدان كارزار تاخته ، وبا أو به فيض شهادت نائل شده است .
( 39463 - 39450 ) منظور از نظرأوهم من إخوانهم كساني از أصحاب پيامبر أكرم ( ص ) است كه در صفّين به شهادت رسيدند ، مانند بديل وهاشم بن عتبه ومانند اين دو ، ومقصود از جمله تعاقدوا على المنيّة هم پيمانى آنان براي جنگ با مخالفان تا رسيدن به فيض شهادت است ، به جاى تعاقدوا ، تعاهدوا نيز روايت شده است ، مراد از فجرة كه سرهاى اين بزرگان به سوى آنان حمل مىشود فرمانروايان شام است .
( 39520 - 39465 ) سپس امام ( ع ) از فقدان اينان شكوه وناله مىكند وبعد به فضايل آنان كه مقصد غايى شريعت است اشاره مىفرمايد ، وآن عبارت است از تلاوت قرآن وفهم مقاصد ومعاني آن ، وتفكّر در واجبات الهى ، يعنى درك هدف وتوجّه به اسرارى كه عبادات به خاطر آنها واجب وبر پا داشته مىشود ، وبر اداى آنها مواظبت به عمل مىآيد وهمچنين زنده داشتن سنّتهاى پيامبر ( ص ) ، واز ميان بردن بدعتها وپديدههاى مخالف ، واين كه آنها براي بر پايى دين دعوت براي جهاد را أجابت كردند ، منظور از اين كه به پيشواى خود وثوق واطمينان داشتند واز أو پيروى كردند شخص خود آن حضرت ومتابعت آنها از اوست ، مراد از رواح إلى اللّه بيرون رفتن براي جهاد است ، براي اين كه جهاد راهى است كه انسان را به خداوند وپاداشهاى أو مىرساند .
امّا قيس بن سعد خزرجى از أصحاب رسول خدا ( ص ) وكنيهاش أبو عبد الملك است ، أو از پيامبر أكرم ( ص ) احاديثى نقل كرده است ، پدرش سعد از سران قبيله خزرج بوده وبه نام سعد بن عباده معروف وهمان است كه پس از
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 719
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٧١٩