وبعضي از طايفه اماميّه گفتهاند منظور آن حضرت امام منتظر ( ع ) است ، ليكن در اين سخنان روشن نيست ، واژه جنّة براي آمادگى به منظور دريافت حكمت از طريق زهد وعبادت حقيقي ، ومواظبت در اجراى أوامر الهى استعاره شده وجه استعاره اين است كه با به دست آوردن اين آمادگى از دچار شدن به تيرهاى هوا وهوس وطغيان شهواتي كه انسان را به آتش دوزخ مىكشاند ايمنى مىيابد همچنان كه سپر ، رزمنده را از گزند ضربه وزخم مصون مىدارد ، از اين كه فرموده است كسى كه براي حكمت سپر ايمنى پوشيده وآداب وشرايط آن را كه عبارت از رو آوردن به سوى آن وشناخت آن است فرا گرفته مراد اين است كه مرتبه حكمت را شناخته واز طريق زهد ، خود را از علايق دنيوي وارسته ساخته است ، واين نيز از جمله تحصيل آمادگى براي فرا گرفتن حكمت است ، واژه ضالّه را براي حكمت استعاره فرموده است ، زيرا همان گونه كه به جستجوى شتر گمشده مىروند حكمت را نيز مىجويند وطلب مىكنند وگفتار آن حضرت ( ع ) كه فرموده است :
الحكمة ضالّة المؤمن اشاره به همين مطلب است .
( 39311 - 39299 )
فرموده است : فهو مغترب إذا اغترب الإسلام .
اشاره است به اين كه در هنگام غربت اسلام وضعف آن ، وپديد آمدن بدعتها ومنكرات ، أو خود را از ديدهها پنهان مىسازد وكنارهگيرى وگوشه نشينى اختيار مىكند واين اشاره است به آنچه پيامبر أكرم ( ص ) فرموده است كه :
« اسلام در آغاز غريب بود وبه غربت پيشين خود باز خواهد گشت « 6 » » واژههاى عسيب وذنب وجران را براي أو استعاره آورده ، زيرا به شترى كه زانو به زمين زده ونشسته باشد شباهت دارد ، واين كناية از ناتوانى وكمي سود رسانى اوست ، چه شتر در هنگامى كه زانوا به زمين زده ونشسته است سودش از هر موقع ديگر كمتراست .
هامش
( 6 ) بدء الإسلام غريبا وسيعود غريبا كما بدء .