أو وراز ونياز با وى پردازد واز پادشاه آسمانها وزمين بخواهد اسرارى را در أمور دنيا وآخرت بر أو منكشف فرمايد ، از اين رو پيامبر خدا ( ص ) تا آن گاه كه به پيامبرى برگزيده شد ، در كوه حرا ، عزلت مىجست وبه عبادت خداوند مىپرداخت .
دسته ديگر كه معاشرت وآميزش را برترى دادهاند به قرآن وسنّت استدلال كردهاند ، امّا دليل قرآن گفتار خداوند متعال است كه فرموده است :
« فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْواناً
« 15 » » ونيز
« وَلا تَكُونُوا كَالَّذِينَ تَفَرَّقُوا وَاخْتَلَفُوا
« 16 » » وآشكار است كه گوشه نشينى وكناره جويى خلاف الفت ودلجويى وموجب تفرقه وپراكندگى است ، دليل اين گروه از سنّت ، گفتار پيامبر أكرم ( ص ) كه فرموده است : هر كس از جماعت هر چند به اندازه يك وجب جدا شود طوق اسلام را از گردن خود برداشته است ، وهمچنين نقل شده است كه : مردى به كوه رفته خداوند را در آن جا عبادت مىكرد كسانش أو را نزد پيامبر گرامى ( ص ) آوردند ، آن حضرت أو را از اين كار منع كرد وبه أو فرمود : همانا شكيبايى يك روز مسلمانان در يكى از گيرودارهاى جهاد بهتر از چهل سال عبادت است .
من مىگويم استدلال هر دو دسته صحيح است ، ليكن برترى عزلت بر معاشرت يا به عكس به طور مطلق وبىقيد وشرط درست نيست ، بلكه هر كدام بر حسب مصلحت وبه مقتضاى وقت در باره بعضي از مردم درست است .
بايد دانست كه اگر كسى بخواهد أهداف پيامبران ( ع ) را در دستورها وتدبيرهاى آنان بداند بايد با شمّهاى از آيينهاى پزشكان آشنا ، وبه مقاصدى كه در عبارات مطلق خود دارند اندكى دانا باشد ، زيرا همان گونه كه پزشكان ، بدن را با
هامش
( 15 ) سوره آل عمران ( 3 ) آية ( 103 ) يعنى : وأو ميان دلهاى شما الفت ايجاد كرد وبه بركت نعمت أو برادر شديد .
( 16 ) سوره آل عمران ( 3 ) آية ( 105 ) يعنى : ومانند كساني نباشيد كه پراكنده شدند واختلاف كردند .