سركشى وسبب خروج از مرز صفت فاضله عدالت مىباشد ، ونيز از خداوند مىخواهد أو را راهنمايى كند ودر طريق عدل وحق پايدارى واستوارى بخشد ، واگر دشمن بر أو پيروز شود شهادت را روزى أو گرداند ، واز آزمون زيان وشكست محفوظ بدارد ، زيرا كسى كه در مبارزه معتقد به حقّانيّت خود باشد ودچار شكست شود غالبا بر بخت واقبال خود خشمناك ونسبت به پروردگارش گستاخ مىگردد ، وچه بسا مردمى كه هنگام دچار شدن به سختيها وگرفتاريها ايمان خود را از كف داده وكافر مىشوند ، واين كه امام ( ع ) شكست از دشمن وآثار آن را به فتنه وآزمون تعبير فرموده براي اين است كه موجب انصراف از حقّ وروگردانيدن از خداوند مىشود ، از اين رو از حقّ تعالى درخواست كرده كه أو را از اين فتنه وأمثال آن نگهدارى فرمايد ، تا هم براي خويش ، ثبات وپايدارى در راه حقّ را مسألت كند ، وهم به شنوندگان أدب وتربيت آموزد .
( 36202 - 36187 ) پس از اين سخنان برابر آنچه معمول است كه انسان در هنگام جنگ از ياران خود مىخواهد در راه حفظ هدفى كه لازم است فداكارى واز جان گذشتگى كنند ، وغيرت وحميّت آنان را بر انگيخته ، آنها را آماده كارزار مىكند ، امام ( ع ) نيز به همين منظور مىپرسد : آنانى كه در راه آنچه حفظ آن واجب است استوار ، ودر برابر نزول حقايق غيرت واحساس داشته باشند كجايند ؟ مراد از نزول حقايق ، رويدادهاى بزرگ وپيشامدهاى سخت ودشوار است . سپس فرموده است : آتش در پشت سر شماست ، يعنى اگر در برابر دشمن هزيمت كنيد وعقب نشينى كنيد خود را مستحقّ دخول در آتش ومستوجب دوزخ كردهايد ، وپس از آن فرموده است : بهشت در پيش روى شماست ، يعنى : اگر بر دشمن يورش بريد ودر جنگ پيش برويد ، واين سخن در كمال ايجاز وبلاغت است .
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 602
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٦٠٢