واى پروردگار اين زمين كه آن را جاى آرميدن مردمان ومحلّ حركت خزندگان وگزندگان خرد وكلان وچهار پايان وأنواع آفريدگان بىشمار خود از آنچه ديده مىشود وآنچه ديده نمىشود گردانيدهاى .
واى پروردگار كوههاى استوارى كه آنها را ميخهاى زمين قرار داده وپناهگاه آفريدگان خود ساختهاى ، اگر ما را بر دشمنانمان پيروز فرمايى ، ما را از ستم وتعدّى بر كناردار ، وبر راه حقّ استوار گردان ، واگر آنان را بر ما چيره گردانى شهادت را روزى ما فرما ، واز فتنه شكّ وبد دلى ما را نگه دار .
كجايند آنانى كه براي آنچه محافظت از آن واجب است سر سختانه دفاع مىكنند ، وكجايند آن غيرتمندانى كه در هنگام نزول بلاها وروبرو شدن با سختيها پاسدارى وپايدارى مىورزند . ننگ در پشت سر شما وبهشت در پيش رويتان است . »
[ شرح ]
( 36131 - 36100 ) أمير مؤمنان ( ع ) پروردگار را به نام اين كه آفريننده آسمان وزمين است مىخواند ، زيرا آيات ونشانههاى أو كه گوياى كمال عظمت ولطف وى به آفريدگانش مىباشد در آسمان وزمين جلوهگر است ، از اين رو بدين گونه خدا را خواندن ، دل را آمادگى وتن را توانمندى مىدهد تا غلبه وپيروزى را بر دشمن به دست آورد ، منظور از سقف مرفوع آسمان است ومراد از جوّ مكفوف نيز همين است ودر خطبه نخست نيز بدين اشاره شده است ، اين كه فرموده است : آسمان محلّ پيدا وپنهان شدن شب وروز است ، زيرا جنبش أفلاك مستلزم حركت خورشيد بر روى زمين است واين موجب پنهان شدن شب ، واز ادامه حركات زمين وجنبش خورشيد نيز روز ناپديد مىشود ، به همين سبب آسمان همچون نهانگاه شب وروز مىباشد ، وواژه مغيض را براي آنها استعاره آورده است كه آسمان محلّ گردش خورشيد وماه وآمد وشد ستارگان سيّار است آشكار است ، ولى اين سخن دلالت بر آن ندارد كه گردش ستارگان ذاتي آنها بوده وآسمان را جنبش وحركتي نيست ، منظور از گروه فرشتگانى كه بدانها اشاره فرموده أرواح فلكى است كه