اميد به خدا نبسته است واميدوار به أو نيست ، منظور آن حضرت از رجا اميد كامل است كه انسان به خاطر آن به كار وكوشش مىپردازد ، وبه همين سبب اميد به خدا را استثنا كرده وإلّا رجاء اللّه گفته وعلّت آن را مشوب بودن آن ذكر كرده واعلام فرموده كه اين گونه اميدها صحيح وخالص نيست ، ودليل آن اين است كه هر كس در باره امرى به صاحب قدرتى يا جز آن دل بندد وبه أو چشم اميد داشته باشد با همه نيرو به خدمت أو مىپردازد ، ودر كسب رضا وخشنودى أو سعى بليغ به جا مىآورد وبه اندازهاى كه به أو اميد واخلاص دارد براي أو كار وكوشش مىكند در حالي كه ملاحظه مىشود كساني كه ادّعا مىكنند اميد خود را به خدا بستهاند در راه أو به سعى وتلاش نمىپردازند ، واين كوتاهى در عمل وتقصير در انجام وظايف ديني نشانه اين است كه اميد آنها به خداوند ناب وخالص نيست ، ونيز اين كه فرموده است هر ترسى قطعي ومحقّق است جز ترس از خدا كه استوار وواقعي نيست براي نكوهش شنوندگان است كه با كوتاهى در اعمال ديني ووظايف إلهي به خدا اميدوارند وتقدير استثناى اوّل با مستثنا منه آن اين است كه :
اميد هر اميدوارى در چگونگى عمل أو شناخته ، ودرجه اخلاص أو در باره اميدى كه دارد دانسته مىشود جز اميد به خدا كه پاكيزه وخالص نيست ، جمله مذكور به صورت كلّ رجاء إلّا رجاء اللّه فإنّه مدخول نيز روايت شده است ، وتقدير آن كلّ رجاء محقّق أو خالص إلّا . . . مىباشد تا كلّى مزبور با جمله كلّ خوف محقّق مطابقت كند ، زيرا ذكر محقّق در جمله أخير دليل اضمار اين كلمه در جمله اوّل ومفسّر آن است .
( 32799 - 32791 )
فرموده است : يرجو اللّه في الكبير . . . تا يعطى الرّب .
اين عبارت در حكم قياس ضمير است كه صغراى آن جمله يرجوا لعباد في الصّغير مىباشد وكبراى مقدّر اين است كه هر كس اين چنين باشد شايسته است