خواهد شد مال دنيا را حقير وناچيز مىشمارد ، همان اموالى كه تنها حساب آن بر عهدهاش باقي مىماند ، ووبال وتبعات آن كه بر اثر محبّت در تحصيل وجمع مال ، وهمچنين اعمال غير عادلانه به صورت كژدمهايى در آمده است ، پيوسته با نيش خود گردآورنده مال را مىآزارند ، سپس مردم را به آنچه خداوند وعده داده ترغيب وگوشزد مىكند كه وعدههاى خداوند را نمىتوان ترك كرد يعنى به اندازهاى گرانقدر وپر ارزش است كه چيزى با آن برابر نمىشود ، همچنين مردم را از ارتكاب آنچه خداوند نهى كرده است به نفرت وبيزارى دستور وتذكّر مىدهد كه اين اعمال سزاوار رغبت نيست ، يعنى در آنچه خداوند منع كرده هيچ مصلحت وفايدهاى نيست كه سزاوار باشد انسان خردمند آن را هدف ومطلوب خود قرار دهد ، زيرا خداوند متعال به مصالح أمور از همه داناتر است ، واگر در چيزى مصلحت ورجحانى باشد شايسته جود وكرم أو نيست كه بندگان را از آن باز دارد .
سپس آن حضرت مردم را از روز جزا بيم وپرهيز مىدهد ، وآن را بگونهاى تعريف وتوصيف مىكند كه انسان از آن بيمناك مىشود وبراي رهايى از آن به كار وعمل مىپردازد ، مىفرمايد قيامت روز بررسى اعمال ورسيدگى به حساب است ، چنان كه قرآن فرموده است :
« وَلَتُسْئَلُنَّ عَمَّا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
« 5 » » وروز زلزال است چنان كه فرموده است :
« إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزالَها
« 6 » » وروزى است كه كودكان يكباره پير شوند كه در قرآن است
« يَوْماً يَجْعَلُ الْوِلْدانَ شِيباً
« 7 » » بايد دانست اين صفاتى كه براي قيامت بيان شده در شرع ظاهر وثابت است ، ليكن برخى از ياوه انديشان به تأويل آنها پرداخته وگفتهاند : فحص از اعمال عبارت از احاطه لوح محفوظ به اعمال وظهور آنها در نفس هنگام جدايى آن از بدن ، ويا چنان كه
هامش
( 5 ) سوره نحل ( 16 ) آية ( 93 ) يعنى : والبتّه از آنچه مىكردهايد از همه شما پرسش خواهد شد .
( 6 ) سوره زلزله ( 99 ) آية ( 1 ) يعنى : هنگامى كه زمين به سختى به لرزه در آيد .
( 7 ) سوره مزمّلّ ( 73 ) آية ( 17 ) يعنى : روزى كه كودكان ( از هول آن ) پير شوند .