بسيارى از ورطههاى هلاكت دنيوي است حفظ مىكند ، ودر آخرت نيز وى را از آثار وثمرات اين صفات زشت وملكات پست كه مستلزم عذاب دردناك الهى است مصون مىدارد ، همچنين آن حضرت به صفت زشت فجور ( آلودگى به گناه ) كه عبارت از نقصان عفّت است اشاره مىكند وبراي آن واژه حصن ذليل را استعاره فرموده است ، يعنى فجور سرايى است زبون كه فاقد ايمنى است وجه استعاره اين است كه فجور وتبهكارى مستلزم ارتكاب اعمالي است كه ضدّ تقوا وپرهيزگارى است ، وچون اين واژه در مقابل عفّت قرار دارد لازم است در اين جا تقوا به عفّت وزهد كه جنبه خوب وپسنديده صفت بهيمى وشهوانى انسان است تخصيص وتفسير گردد .
پس از اين امام ( ع ) يكى ديگر از فضيلتهاى تقوا را بيان مىكند كه آن قطع كننده وبر كننده نيش زهرآلود گناهان است ، واژه حمة براي خطاها وگناهان استعاره شده ، زيرا همان گونه كه نيش كژدم يا زهر آن موجب اذيّت وآزار است گناهان نيز در آخرت موجب شكنجه وعذاب است ، برخى حمة را با تشديد نقل كردهاند كه در اين صورت مراد شدّت وسختى گناهان است ، زيرا در تعبير حمّة الحرّ مراد شدّت گرماست اين كه تقوا نيش زهرآگين سختى وبدبختى گناهان را قطع ، وآثار آن را محو مىكند روشن است ونيازى به توضيح وتفسير ندارد .
امام ( ع ) پس از آن كه تقوا وپرهيزگارى را بركننده واز بيخ برآرنده مادّه وريشه گناهان معرّفى فرموده از نظر اين كه تقوا موجب اصلاح قواى عملي انسان است به صفت يقين كه موجب اصلاح قواى نظري وسبب وصول به هدف نهايى وعاليترين مقاصد انساني است اشاره مىفرمايد ، زيرا انسان اگر به وسيله يقين به كمال قواى نظري ، وبه سبب تقوا به اصلاح قواى عملي دست يابد به هدف عالي ومقصد نهايى كه وصول به درجه كمال انساني است نائل شده است .
سپس آن حضرت شنوندگان را بيم مىدهد كه در باره آنچه نزد آنها عزيزتر ومحبوبتر است از خداوند بترسند ، در اين سخن اشاره است به اين كه نفس آدمي
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 490
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٤٩٠