چون امام ( ع ) نزديك بودن رستاخيز را به شنوندگان گوشزد فرموده وتذكّر داده كه قيامت آنان را با شتاب به پيش مىراند ، اينك تأكيد مىكند كه هر كس بايد به اصلاح نفس خويش مشغول باشد ، زيرا هر كس جز به نفس خويش بپردازد ، نمىتواند در تاريكيهاى راه آخرت ، از نور هدايت بر خوردار شود ، بلكه آنچه أو از اشتغال به أمور دنيا وبهرهبردارى از لذّات آن به دست مىآورد ، پردهها وحجابهايى است كه از حالات مختلف بدن ناشى وعارض جان أو مىگردد ، ودانستهايم كه اين حجابها پرده بر ديده باطن مىكشد ، وانسان را از بصيرت وبينش محروم مىسازد ، وناچار در اين تيرگيها وتاريكيها سرگردان مىشود ، ودر ورطهها ومهلكههاى اين راه گرفتار وپريشان مىگردد ، وشياطين ونفس امّاره ، أو را به سركشى وطغيان وا مىدارند ، وكردار بد أو را در نظرش خوب جلوه مىدهند ، پس از اين امام ( ع ) به غايت ونهايتى كه انسان در پيش روى خود دارد اشاره مىكند ، وبهشت را به آنانى كه در طاعت پيشى جسته ، ودوزخ را به كساني كه در اين راه كوتاهى كردهاند اختصاص مىدهد ، وچون ذكر بهشت در جذب مردم براي تحصيل آن ، وذكر دوزخ براي پرهيز از آن كافى است ، لذا ياد بهشت را با فضيلت كوشيدن وپيشى گرفتن وذكر دوزخ را با صفت زشت كوتاهى وتقصير مقرون داشته است ، تا انگيزه تحصيل هدف عاليتر تقويت شود ، واز آنچه باعث رسيدن به پايانى زشت است بيشتر اجتناب گردد ، ديگر اين كه چون پيشى گرفتن وكوتاهى كردن هر كدام علّت براي رسيدن به دو هدف مذكور است امام ( ع ) با ذكر سبب وعلّت هر كدام ، مردم را به طلب يكى واجتناب از ديگرى هدايت وراهنمايى فرموده است .
سپس آن حضرت دوباره فضيلت تقوا را گوشزد مىكند وبراي آن واژه الدّار الحصينة ( سراى استوار ) را استعاره فرموده است ، يعنى هر كس به آن تحصّن جويد نيرومند مىگردد ، زيرا تقوا نفس را در حصار مصونيّت خود قرار مىدهد براي اين كه تقوا در دنيا أو را از اخلاق ناپسند كه باعث پستى وفرومايگى وافتادن در
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 489
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٤٨٩