أوضاع بر ضدّ تو دگرگون گردد ، پس در اين موقع طبق تأويل قرآن به نبرد پرداز همان گونه كه مطابق تنزيل آن جنگيدهاى ، زيرا أوضاع أخير آنها با أحوال نخستين آنان تفاوتى ندارد گفتم اى پيامبر خدا ! اين فتنهزدگان را چه منزلت وحكمي است ، فريب خوردگانند يا مرتدّ واز دين برگشتگان ؟ فرمود : اينها دستخوش فتنه وآزمايش شده ودر آن حيران وسرگردان مىمانند تا اين كه عدالت آنها را فرا گيرد ، گفتم اى پيامبر خدا ! عدالت به وسيله ما به آنها مىرسد يا به دست غير از ما ؟ فرمود به دست ما ، زيرا عدالت توسّط ما آغاز شده ودر پايان نيز به وسيله ما برقرار خواهد شد ، وبه واسطه ما خداوند دلها را پس از شرك ، الفت ونزديكى خواهد داد ، گفتم سپاس خداوند را بر نعمتهايى كه به ما بخشيده است .
در اين خطبه مطلب مبهمى كه لازم به توضيح باشد نيست ، جز آن جا كه فرموده است : « اين از موارد صبر نيست بلكه جاى شكر وسپاس است » زيرا چنان كه در صفحات پيش دانسته شده صبر وشكر دو در از درهاى بهشت ودو مقام از مقامات سالكان إلى اللّه است همچنين مىدانيم كه مقام شكر بالاتر از مقام صبر است ، وآن حضرت كه پيشواى عارفان وسرور خداشناسان پس از سيّد رسولان است ( ص ) سزاوارتر است به اين كه در سخنان گهربار خود به اين مطلب اشاره فرمايد .
امّا خبرهاى پيامبر خدا ( ص ) به اين كه مردم در أموال خود آزمايش خواهند شد ، وبه دين خود بر پروردگارشان منّت مىنهند ، ورحمت أو را آروز مىكنند ، واز خشم أو خود را أيمن مىبينند وساير آنچه خبر داده تا . . . بالبيع همه أموري است كه در زمان ما واز قرنهايى پيش تا كنون مشهود بوده وهست ، واين كه امام ( ع ) پرسيده است اين مردم به منزله فريب خوردگان يا در حكم مرتدّان واز دين برگشتگانند براي اين است كه بر اقرار به شهادتين باقي هستند هر چند بر اثر شبهات ولغزشهايى كه پرده بر ديده باطن آنها كشيده محرّمات الهى را چنان كه گفته شد مرتكب مىشوند . وتوفيق از خداوند است .
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 483
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٤٨٣