پيامبرش سرپيچى كرده ، واز أطاعت وانقياد در برابر شريعت ووصيّت پيامبر گرامى ( ص ) در باره خاندانش سرباز زده واز دين خدا برگشتهاند ، غالتهم السّبل كناية از اين است كه حقّ وناحقّ ، درهم آميخته ، وراههاى باطل ، آنان را به سوى خود ربوده وبه نابودى كشانيده است . مراد از سبل ، راههاى باطل ، ونظريات فاسد ونادرست است ، چنان كه در عرف مردم گفته مىشود : أخذته الطّريق إلى مضيق يعنى : راه ، أو را به تنگنا كشانيده است ، عبارت وغالتهم السّبل هم از نظر مفردات جمله وهم از لحاظ تركيب ، مجاز است ، امّا در مفرد براي اين كه سير آنها در راههاى باطل از روى علم ودانش نيست ، وچون نمىدانند كه در بيراهه گام بر مىدارند بطور ناگهانى دچار نابودى مىشوند ، از اين رو واژه غيله كه به معناى ترور كردن وبه ناگهانى كشتن است مناسب حال آنهاست ، امّا در تركيب براي اين كه نسبت دادن غيله به سبل نمىتواند بطور حقيقي باشد ، زيرا ترور كردن وبه ناگهانى كسى را كشتن تنها از ذوى العقول برمىآيد . ومنظور از واتّكلوا على الولائج يعنى بر خاصّان خود اعتماد كردهاند ، اين است كه هر كدام از اينها در نظريّه فاسد ورأى نادرست خود ، تكيه بر وابستگان ودوستان خاصّ خويش دارد ، ومقصود از جمله وصلوا غير الرّحم اين است كه پيوند خود را با پيامبر خدا ( ص ) بريدهاند ، حذف مضاف اليه رحم براي اين است كه از نظر شنونده معلوم است ، همچنين مراد از سببي كه مردم مأمور وموظّفند بدان تمسّك جويند ونسبت به آن دوستى ورزند أهل بيت ( ع ) است ، واين كه واژه سبب در مورد آنها به كار رفته براي اين است كه آنها وسيله هدايت خلايق به سوى آفريدگارند ، چنان كه پيامبر گرامى ( ص ) فرموده است : خلّفت فيكم الثّقلين : كتاب اللّه وعترتي أهل بيتي ، حبلان ممدودان من السّماء إلى الأرض لم يفترقا حتّى يردا علىّ الحوض يعنى :
دو چيز گرانبها در ميان شما به جاى مىگذارم كه آن كتاب خدا وعترت من كه خاندان منند مىباشد ، اينها دو ريسمان كشيده از آسمان به زمينند كه از يكديگر جدا نمىشوند تا در كنار حوض بر من وارد گردند . در اين حديث شريف واژه حبل
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 401
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٤٠١