كه كسى بر كشتههاى آنها نمىگريد واز غايب آنها خبر نمىگيرد ، آرى من دنيا را به رو در افكندهام ، واندازه آن را سنجيدهام وبا چشم دل به آن نظر كردهام ، وبه حقيقت آن بينا مىباشم . »
[ شرح ]
( 26313 - 26238 ) امام ( ع ) اين خطبه را پس از جنگ جمل در بصره ايراد فرموده است ، وما بخشهايى از آن را پيش از اين ذكر كردهايم ، روى سخن با أحنف بن قيس است كه از رهبران وخردمندان وبرجستگان طايفه خود بود ، نام أو صخر بن قيس بن معاوية بن حصن بن عباد بن مرّة بن عبيد بن تميم است ، گفته شده كه نامش ضحّاك ، وكنيهاش أبو بحر مىباشد ، افراد قبيله بنى تميم به سبب أو مسلمان شدند ، زيرا هنگامى كه پيامبر خدا ( ص ) آنان را به اسلام دعوت فرمود ، آنها نپذيرفتند ، أحنف به آنها گفت : أو شما را به اخلاق كريمه مىخواند ، واز صفات ناپسند نهى مىكند پس اسلام بياوريد ، وأحنف خود مسلمان شد ودر ركاب علي ( ع ) در جنگ صفّين حضور داشت ، ولى در جنگ جمل در هيچ يك از دو سپاه نبود ، در جمله كأنّي به ضمير به صاحب زنج برگشت دارد ، نام أو علىّ بن محمّد ومنسوب به علويان است « 1 » ، سپاهى كه به آن اشاره شده همان سپاه زنج است ، وحوادثى كه در بصره پديد آوردند ، مشهور است ، تفصيل اخبار ووقايع آنها نيازمند كتابي است مشتمل بر بيست جلد كه مستقلّا در اين باره نوشته شود ، وبايد آگاهى بر أحوال آنها را به چنين كتابي ارجاع داد ، امّا اين كه سپاهيان زنج به چنين صفاتى تعريف شدهاند ، براي اين است كه آنها پيش از آن أهل أسب وسپاه نبودهاند ، تا اين كه بدين أوصاف شناخته شوند ، اين كه فرموده است ، خاك
هامش
( 1 ) بسيارى از مورّخان بويژه آل أبى طالب ، صاحب رنج را علوي ندانستهاند وچنان كه ابن أبي الحديد در شرح خود بر نهج البلاغة ( جلد 8 صفحهء 126 ) نوشته است ، نام أو علىّ بن محمّد بن عبد الرّحيم واز طايفه عبد القيس است ، ومذهب ازارقه را كه فرقهاى از خوارج بودهاند داشته است . أو در سال 255 ه قيام وپس از ايجاد آشوب وكشتار بسيار در سال 270 ه كشته شده است . ( مترجم )