1 - تشبيه كنندگان از جهت تشبيه كردن خداوند به خلق گمراهند .
2 - هر كس گمراه باشد ، معرفت به خدا ندارد .
3 - پس تشبيه كنندگان معرفت به خدا ندارند .
مقدمه اوّل « تشبيه كنندگان از جهت . . . . » از صريح لفظ آيهء قرآن ثابت مىشود ، ومقدّمه دوّم « هر كس گمراه باشد . . . . » بدليل عقلي ثابت مىگردد .
بدين شرح كه تشبيه كننده با وجودي كه خدا را به خلق تشبيه مىكند ، نمىتواند بخداوند معرفت داشته باشد ، ودر گمراهى آشكارى نباشد ! ولى أو از همين جهت كه تشبيه مىكند در گمراهى نمايانى است پس ، عارف به خدا نيست .
( با تشكيل برهان فوق از منطوق آية ، عارف نبودن تشبيه كننده بخداوند ثابت گرديد ) امّا اثبات اين كه تشبيه كننده ، در بارهء خداوند شناخت ندارد از طريق برهان عقلي ، وبشرح زير اين است كه چون خداوند سبحان در هيچ چيز شباهت به خلقش ندارد ، تشبيه كردن أو به مخلوق وأو را در حالات وكيفيّات همچون موجود زنده دانستن ، نشانهء تخيّل غير عارفانه است . يعنى در حقيقت چيزى بخدايى تصوّر شده است ، كه نمىتواند خدا باشد ( تا اينجا اثبات شد كه تشبيه كننده خدا به خلق نسبت به خداوند شناختى ندارد وعارف نيست . اما اثبات اين ادّعا ، از كلام امام ( ع ) كه تشبيه كننده گمراه است چنين خواهد بود ) .
تشبيه كننده ، خدا را به مخلوقات زنده تشبيه مىكند . وهر كس چنين تشبيهى نمايد أو را از مثل ومانند داشتن ، منزّه وپاك ندانسته است . پس تشبيه كننده بدين لحاظ كه براي خداوند مثل ومانند گرفته است گمراه است .
مقدّمه أول اين برهان صريح آيهء قرآن است . ونيازى به اثبات ندارد ، امّا اثبات مقدمه دوّم بدين شرح است كه اگر مدعى شناخت ، خدا را از مانند داشتن پاك مىدانست تشبيه نمىكرد واز اين جهت گمراه نبود ، ولى أو از اين جهت كه تشبيه كرده است گمراه است ، پس خدا را از داشتن مثل ومانند منزّه وپاك نمىداند .
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 717
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٧١٧