هيأت ذهني خود ، شيئى را ايجاد كند ، شكل وهيأت از پديدههايى به دست مىآيد كه صانع أول با عظمت وجلال خود ايجاد كرده باشد ، پس در حقيقت أو فاعلى است كه بدون مدل والگوى سابقى اشيا را تصوير مىكند ودر اندازهگيرى اشيا از ديگرى پيروى نمىكند .
با تحقيق فوق روشن شد كه صنع خداوند سبحانه وتعالى چنين نيست كه از روى صورتي مطابق عينيت خارجي كه قبلا وجود داشته است ، ساخته شود پس خداوند اشيا را ابداع واختراع كرده است واز تمثيل وتشبيه واندازهگيرى ومطابقت با شيئى كه فرضا وجود داشته باشد به دور است ( چون صنعي قبل از صنع خداوند نيست تا الگوى صنع خداوند قرار گيرد )
( 16000 - 15971 )
قوله عليه السلام : وأرانا من ملكوت قدرته إلى قوله معرفته
مقصود از ملكوت قدرت خداوند در عبارت فوق ، ملك وپادشاهى اوست . امام ( ع ) ملكوت را به قدرت نسبت داده ، به اين لحاظ است كه قدرت وى مبدأ تمام هستى است . وبه اين دليل منشأ مالكيّت نيز هست .
منظور از آثار حكمت خداوند ، افعال واحكامى است كه از جانب حق تعالى صدور يافته وهر ناقصى در برابر كمال أو منقاد وتسليم است .
امام ( ع ) لفظ « نطق » را براي زبان حال آثار حق تعالى كه روشنگر حكمت اوست استعاره به كار برده است . آثار حكمت خداوند همان نظامى است كه در استحكام وترتيب شگفتآور است .
وجه شباهت ميان نطق وزبان منصوعات خداوند ، روشنگرى وتوضيح وبيان مىباشد . ( يعنى چنان كه سخن گفتن مطلبي را روشن مىسازد ، مصنوعات خداوندى بزبان حال معرّف صانع وسازنده خود است ) .
كلمه « اعتراف » ، در جملهء امام ( ع ) بر « عجائب » عطف شده و « إلى أن » جار ومجرور ومتعلّق به حاجت است وكلمهء « ما » در عبارت « ما دلّنا » مفعول