جبران نعمتش را دارد ، وبه آن نيازمند است ، داراى حقّ منّت نمىتواند باشد .
انتظار تلافى وجبران نعمت ، با داشتن منّت بر نعمت گيرنده ، از نظر عرف قابل جمع نيستند . دست برتر داشتن وبزرگوار بودن شايستهء توانگرى است كه چشم به نتيجة بخشش نداشته باشد . منّت گذارى يعنى شخصيّت نعمت گيرنده را خرد كردن ، موجب آزار واذيّت قبول كننده نعمت مىشود ، وآمادگى نفساني نعمت دهنده را براي پذيرش رحمت حق ، وپاداش اخروى خداوند از ميان مىبرد . لذا در كلام حق تعالى از منّت نهادن نهى شده است ، چنان كه مىفرمايد :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْأَذى
« 2 » .
در آية كريمهء ، منّت واذيّت را موجب بطلان صدقه دانسته است ، يعنى منّت نهادن واذيّت كردن استحقاق ثواب را از ميان مىبرد .
منظور از « فوايد النعم » در كلام امام ( ع ) فوايدى است كه خداوند بر خلايق ارزانى داشته ومقصود از « عوائد المزيد والقسم » أموري است كه مردم بدانها نيازمندند ، وبراي زندگى آنها ضرورت دارد . « پس خداوند بخاطر نعمتهايى كه به جهانيان عطا فرموده ونيازمندى زندگى آنها را كه بدان احتياج شديد دارند بر آورده ساخته ، منّان است » .
( 15657 - 15642 )
4 -
خلايق عيال خدايند ، روزى آنها را ضمانت كرده ، وقوت آنها را اندازهگيرى ومقرّر داشته است . در اين عبارت امام ( ع ) لفظ « عيال » را براي خلق نسبت به پروردگارشان استعاره آورده است .
جهت مشابهت را در تعريف عيال مىتوان فهميد ، عيال شخص كساني هستند كه انسان ، آنها را در محلّى جمع كرده ، نيازمندى آنها را تأمين مىكند وآنچه به حال وضع آنها مناسب باشد . بر ايشان فرآهم مىكند . أحوال خلق هم
هامش
( 2 ) سوره بقره ( 2 ) آية ( 264 ) : اى كساني كه ايمان آوردهايد صدقات خود را با منت نهادن واذيت كردن باطل نكنيد .