مورد ملامت است ) بخوبى روشن شد .
از امام زين العابدين ( ع ) در دعا چنين نقل شده است كه در پيشگاه خداوند به هنگام نيايش عرضه مىداشت : « اى كسى كه زيادى بخشش جز كرم وجود بر أو نمىافزايد » در اين عبارت امام سجّاد ( ع ) نكته ظريفى نهفته است . وآن اين كه بخشش خداوند سبحانه تعالى جز بر شايستگى واستحقاق به چيزى متوقّف نيست ، وبا هر نعمتي كه از جانب خداوند بر بندهاى صدور پيدا نمايد جايگاه صدور نعمت را ، استحقاق مىبخشد وآنرا آمادهء پذيرفتن نعمتي ديگر مىكند .
بنا بر اين فزونى بخشش ، موجب فراوانى استعداد ، وزيادى استعداد ، اقتضاى پذيرفتن زيادى جود وبخشش را دارد .
( 15641 - 15632 )
3 -
خداوند با نعمتهاى فراوانى كه به جهانيان عنايت فرموده ، داراى حق منّت شده است . منّت ، عبارت است از : يادآورى نعمت دهنده ، از نعمتهايى كه به نعمت گيرندگان بخشيده ، واز اين بابت بر آنها حق پيدا كرده است . چنان كه خداوند متعال مىفرمايد :
يا بَنِي إِسْرائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ *
« 1 » .
قرآن كريم كلمه « منّت » را در موارد زيادى بعنوان مدح وستايش خداوند سبحان به كار برده است . هر چند منّت نهادن ، يعنى به رخ كشيدن نعمت از صفات نكوهيدهء مخلوقات مىباشد . علّت اين فرق اين است كه هر نعمت دهندهاى جز خداوند ، محتمل است كه براي نعمتي كه داده است انتظار پاداش متقابلى داشته باشد ، تا از آن استفاده كند . با انتظار پاداش از ناحيهء نعمت گيرنده ، نعمت دهنده نبايد توقع سپاسگزارى را هم داشته باشد ، چون توقّع سپاسگزارى منتفى است بنا بر اين منّت نهادن هم منتفى است ؛ زيرا لازمهء منّت ، دست بالا داشتن وخود را بزرگ ديدن است . كسى كه از نعمت گيرنده توقّع
هامش
( 1 ) سوره بقره ( 2 ) آية ( 122 ) : اى فرزندان إسرائيل يادآور نعمتهايى كه به شما دادم باشيد .