محال ؛ زيرا تصوّر نفع وضرر براي خداوند منجر به دو امر محال مىشود : اوّل نيازمندى وامكان ، دوّم محدود شدن خداوند در بخشش وجود ، با اين كه قدرت ذات حق تعالى نامحدود است . اين حقيقت را امام ( ع ) بدين عبارت توضيح داده وفرموده است : « افزايش ونقصان در حق خداوند روا نيست تا فرقى ميان أو وآفريدگانش باشد . » انسان بخشنده به اين دليل دچار كمبود مىشود كه خود به آنچه مىبخشد نيازمند است واز آن سود مىبرد ، وباز به همين دليل انساني كه از بخشش خوددارى كند مورد نكوهش است ، نه خداوند ، زيرا خداوند اگر از بخشش خوددارى كند مطابق نظام حكمت وعدالت رفتار مىكند . ولى غير خداوند اگر از بخشش خوددارى كند ، اكثرا بدليل پيروى از حرص ويا هواي نفس است .
بايد توجّه داشت ، اين كه هر بخشندهاى با بخشش كمبود پيدا مىكند ، قضيّه موجبهء كليّه است وصدق آن ( براي هر عاقلى ) روشن است ونيازى به توضيح بيشتر ندارد ، امّا كليّت اين قضيّه كه هر خوددارى كنندهء از بخشش جز خداوند مورد ملامت است ، نياز به استدلال وبرهان دارد ، وتحقيق آن اين است كه خوددارى كنندهء از بخشش مال ، ترس از فقر ويا أموري از اين قبيل أو را از بخشش باز مىدارد ، وبخوبى روشن است آن كه در دنيا از فقر مىترسد ، دنيا را دوست مىدارد وبا بندگانى كه توكّل بر خداوند دارند واز متاع دنيا وزيباييهاى آن زهد مىورزند فاصلهء زيادى دارد .
با توجّه به اين كه انسان وظيفة دارد ومأمور است كه در دنيا زهد پيشه كند واز جمله زاهدان باشد ، وقتي كه دنيا دوست بود سزاوار مذمّت وملامت شود ، چه بدليل همين دنيا خواهى از بذل مال ، خوددارى كرده است . وهمين مال از توجّه به جمال خداوند كريم أو را باز داشته وحجاب توجّه أو گرديده است . با توضيح فوق صدق قضيّهء كليّه فوق ( هر خوددارى كنندهء از بخشش جز خداوند
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 683
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٦٨٣