نقصان پديد مىآيد وزيان حتمي است . ومنظور از ميزان آخرت ، طبق نظر متكلّمان كه ظاهر شريعت مىباشد ، مفهومش روشن ونيازى به توجيه وتأويل ندارد . ولى مطابق نظر پويندگان طريقت از صوفيّه ، آن چيزى است كه امام غزّالى ( ره ) بدان اشاره كرده است . براي توضيح مطلب بيان خود غزالى ( ره ) در اين مورد كفايت مىكند كه فرموده است : وابستگى نفس ببدن ، ايجاب مىكند ، كه بدن ، همچون حجابى براي درك حقايق أمور باشد . وبا مرگ ، حجاب بدن بر طرف مىشود ؛ چنان كه خداوند متعال در اين مورد فرموده است :
فَكَشَفْنا عَنْكَ غِطاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ
« 6 » .
از چيزهايى كه براي انسان در روز قيامت كشف مىشود ، تأثير اعمال است كه چه مقدار انسان را به خدا نزديك ويا دور مىسازد ، واز اين مهمتر حتّى اندازهء تأثير بيشترى كه بعضي اعمال نسبت به بعضي دارند روشن مىشود .
در قدرت خداوند متعال است كه براي مخلوقات چنان مقرّر دارد كه در آن واحد مقدار اعمال به اضافهء تأثير آنها ، در دورى ونزديكى از خداوند را بداند . با توجّه به توضيح فوق در تعريف ميزان وترازوى سنجش بايد گفت : ميزان ، چيزى است ، كه زيادى ونقصان عمل ، وميزان تأثيرش با آن تشخيص داده وسنجيده شود . هر چند در عالم محسوسات ميزان أنواع گوناگونى دارد از جمله :
1 - ترازوى معروفي است كه بدان « قپان » مىگويند .
2 - أسطرلاب براي اندازهگيرى حركات فلك ترازوست .
3 - خط كش براي تعيين اندازهء خط به كار مىرود .
4 - آهنگ ونت براي اندازهگيرى صداها ميزان به حساب مىآيد .
همهء ميزانهاى ياد شدهء فوق براي سنجش حقيقي ميزانند وبوسيلهء همه آنها
هامش
( 6 ) سوره ق ( 50 ) آية ( 22 ) : آن روز كه حجاب جسمت را از روى جانت بر طرف كنيم چشمانت همه چيز را بروشنى خواهد ديد .