وَلا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ . « 1 » » با توجّه به اين كه دانشمندان اتّفاق نظر دارند وبرهان عقلي نيز بر صحّت اين ادّعا ، كه « اولياى خدا هر چند جسدشان كهنه وفرسوده شود ، نمىميرند وفرسوده نمىشوند ، اقامه شده است ، بعضي از كساني كه در معناى كلام امام ( ع ) « ويبلى من بلى منّا » غور وتحقيق دارند معتقد شدهاند كه سخن امام ( ع ) بر پوسيدگى جسد أولياء اللّه صراحت دارد ، واين مخالف اعتقاد مردم است كه مىگويند :
« جسد اولياى خدا تا روز قيامت به حال خود باقي خواهد ماند . » نظر ما ( شارح ) در مورد اعتقاد ياد شدهء بعضي از مردم ، اين است ، كه اين باور از گفته رسول خدا ( ص ) در بارهء كشتگان بدر وآية شريفه :
وَلا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ
؛ نشأت گرفته است . پيامبر ( ص ) در جنگ بدر فرمود : شهدا را با جراحات وخونى كه بر جسد دارند دفن كنيد ، زيرا با همين هيأت در روز قيامت محشور مىشوند ، در حالي كه از رگهاى آنها خون جارى است . » در حالي كه ، روايت پيامبر ( ص ) وكلام حق تعالى ، هيچ كدام بر نمردن أجساد وپوسيده نشدن آنها دلالت نمىكند . مقتضاى روايت رسول گرامى اسلام ( ص ) اين نيست كه بدنها سالم مىمانند وتا روز قيامت از آنها خون جارى است ، زيرا اين ادّعاى باطلى است وحسّ ودرك ما بر خلاف آن گواهى مىدهند .
معنى صحيح روايت اين است ، كه اين أجساد ، در روز قيامت مجروح بر انگيخته مىشوند واز جراحت آنها خون جارى است ، بدانسان كه به هنگام شهادت بودند .
امّا مفهوم حيات در آية شريفه ، چنان كه علماى تفسير بر آن اتّفاق نظر دارند ، حيات نفساني است واين معنى از علّت نزول آية نيز فهميده مىشود .
هامش
( 1 ) سوره آل عمران ( 3 ) آية ( 169 ) : گمان نكنيد ، شهداى در راه خدا مردهاند ، نه آنها زندگانند ودر نزد خداوند روزى مىخورند وبه آنچه خداوند بدانها عطا مىفرموده است شادمانند .