را نتيجة مىدهد دانسته ومعتقد است كه مراقبت ، در عمل أعضاء وجوارح وقلب نيز نتيجة بخش است . » حالت نفساني عبارت است از توجّه داشتن قلب به رقيب ونگهبان وسرگرم داشتن به ياد أو بريدن از ديگران . علمي كه براي تحقّق چنين حالتي مفيد باشد اين است كه بدانى خداوند بر اسرار رموز وأمور نهفته آگاه است ، هر كس هر آنچه را انجام دهد مىداند ، چنان كه أمور ظاهري براي مردم روشن است ، راز دلها براي خداوند متجلي است ، نه ، بلكه از آنهم واضحتر است . اگر چنين معرفت وشناختى براي انسان در رابطه با علم وآگاهى خداوند نسبت به أمور حاصل شود ، بي شك چنين حالتي انسان را وأدار مىكند كه همواره خود را در محضر حق ببيند ، وخداوند را رقيب ومواظب اعمالش بداند .
آنها كه به چنين معرفتي دست يافتهاند ، صدّيقين ناميده مىشوند ومراقبت آنها عبارت از تعظيم واجلال خداوند است ودر ملاحظه شكوه وعظمت پروردگار دل خود را غرق مىكنند ، ودر پوشش هيبت حق تعالى چنان خود را شكسته أحوال وبىارزش مىدانند ، كه مجالي براي توجّه به غير خدا باقي نمىماند .
آنچه تا كنون گفتيم در رابطه با مراقبت دل بود ، امّا مراقبت در اعضا وجوارح اين است كه شخص مراقب ، توجّه به مباحات را تعطيل مىكند ، چه رسد به اين كه مرتكب محرمات شود ، وقتي كه به قصد فرمانبردارى خداوند قيام كند ، هيچ چيز را غير از أطاعت در نظر ندارد .
وانجام شده تلقّى مىگردد ، چون به جز فرمانبردارى عملي را در نظر ندارد .
به همين دليل نيازى به فكر كردن به منظور رعايت عمل براي خداوند ندارد . چون غير خداوند در نظر أو هيچ است . اگر كسى بدين مرتبه از مراقبت در اعضا وجوارح برسد بكلّى از خلق غافل مىشود ، تا بدان حد كه آنها را نمىبيند وسخن
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 451
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٤٥١