من ( شارح ) روشنترين معنى براي عبارت امام ( ع ) اين است كه گفته شود :
پيامبر ( ص ) بعضي از أمور حق را با بعضي ديگر از أمور حق توضيح داده ، روشن كرده است . به اين دليل كه بر جزئىترين جزء حق هم حق اطلاق مىشود . زيرا واضح است كه تمام دين به يكباره نزول نيافته ، بلكه مطابق روايت اسلام بر پنج پايه استوار شده است ، وسپس بر اين أساس ، فروع فراوانى از دين ظاهر شده ، زيرا قوام فروع ، به أصول دين است . با توجّه به اين حقيقت كه پيامبر حق را آشكار كرده ، شايستهء رحمت حق قرار گرفته است .
( 11658 - 11622 ) 6 - پيامبر سپاهيان باطل را دفع كرد . يعنى فتنهاى كه از ناحيهء مشركين برپا شده ، وآشوبى كه براي خاموش كردن نور خدا به وجود آمده بود ، از ميان برد ويا بدين معنى است كه پيامبر ( ص ) فتنه وآشوبى كه قبل از بعثت ميان اعراب جاهلي از قتل وغارت أموال وجنگهاى قبيلهاى مرسوم بود ، از ميان برد ، چه تمام آن أمور باطل واز نظر عدل الهى خلاف قانون بودند . اين فداكارى پيامبر براي اقامه عدل وآشوبزدايى مورد رحمت قرار گرفتن پيامبر راه ايجاب مىكند .
7 - پيامبر ( ص ) شكوه گمراهان را در هم شكست .
اين فراز هفتم از نظر معنى با فراز ششم بسيار نزديك است . امام ( ع ) لفظ « دمغ » را در اين عبارت ، براي از ميان رفتن كلّ گمراهى به بركت وجود رسول خدا ( ص ) استعاره آورده است . جهت استعاره اين است ، كه شكستن استخوان مغز براي انسان كشنده است ، بنا بر اين فعل پيامبر را در از بين بردن ومحو كردن باطل ، به شكستن استخوان مغز تشبيه كرده وآن گاه لفظ « دمغ » را استعاره آورده است .
واژهء « ضلال » در كلام امام ( ع ) به معنى انحراف از راه خدا ، كه لازمهء جهل وناداني است به كار رفته ، وسپس به ملاحظهء تشبيه كردن ، منحرفين از راه خدا ، در فزونى انحراف وزيادى فساد به حيوان حمله كننده لفظ « صولات » را براي
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 429
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٤٢٩