( 10733 - 10724 )
در تكميل همين موضوع امام ( ع ) فرمودهاند : فتزوّدوا . . . :
« از دنيا زاد وتوشه برگيريد » چگونگى بهتر توشه برگرفتن از دنيا را توضيح دادهاند ، توشهاى كه انسان مىتواند با آن ، در قيامت نفس خود را از در افتادن به آتش جهنّم ، وشدّت گرماى آن نجات دهد . زاد وتوشهء نيكو را امام ( ع ) تقواى الهى وترس وخشيت خداوندى معرّفى كردهاند .
چنان كه دانستى خشيت وترس از خداوند ، در همين دنيا حاصل مىشود .
كلام حضرت گوياى اين حقيقت است كه خشيت وخوف از دنيا ودر دنيا به دست مىآيد . معناى كسب خشيت در دنيا روشن است ، امّا به دست آوردن مقام خوف وخشيت از دنيا يعنى چه ؟ كسب خشيت الهى از دنيا بدين معناست ، كه آثار ونتايجى كه براي نفس حاصل مىشوند عبارتند از : حالات وملكاتى ، مانند ، خوف وخشيت وجز اين دو از أموري كه مىتوانند زاد وتوشهء آخرت قرار گيرند وپس از جدا شدن جان از بدن همراه انسان باشند .
اين خصلتهاى نفساني از رياضت همين بدن كه عناصر تشكيل دهنده آن ، دنيوي وخاكى است حاصل مىشود . پس مىتوان گفت ، كه توشهء آخرت از دنيا ودر دنيا كسب مىشود .
در عرف جامعه ، كلمهء زاد وتوشه براي سفر وبر أمور مادّى اطلاق مىشود ، در اين خطبه امام ( ع ) واژه « زاد » را براي كارهاى شايسته به كار بردهاند ، زيرا ميان توشهء محسوس كه در سفر برداشته مىشود وتقوايى كه در سفر آخرت مفيد واقع شود ، از اين جهت كه مسافر سلامت خود را ، در هر دو نوع توشه تأمين مىكند شباهت است .
آرى در منازل محسوس ، با داشتن توشهء محسوس از گرسنگى وتشنگى در أمان است ودر منازل معقول ومراتب سير وسلوك وپيمودن راه به سوى خداوند متعال ، با توشهء تقوى از عذاب گرسنگى معقول در أمان خواهد بود .