( 10659 - 10654 )
آن گاه فرمودهاند : كونوا قوما صيح بهم فانتبهوا ،
« شما از كساني باشيد كه به نداى ندا دهنده دقّت كرده بيدار شويد » اين بيان امام ( ع ) براي توجّه دادن انسانها به منادى حق تعالى است ، يعنى زبان شريعت وندايى كه از دل طبيعت برخاسته وگوش جان ، آن را مىشنود .
( 10677 - 10660 )
فرموده است : وعلموا إلى قوله سدى ،
براي آگاهاندن انسانها به اين حقيقت است كه دنيا خانهء پايدارى براي آنها نيست ، تا اعتمادي بدان پيدا نكرده ، آمادهء بيرون رفتن از دنيا شوند ، سپس دستور تبديل دنيا به آخرت را مىدهند ، تا يادآور شوند ، در صورتي كه آخرت مىتواند عوض از دنيا باشد ، واجب است كه به آخرت توجّه شود . وبا اين بيان كه خداوند شما را بيهوده نيافريده . وجوب عمل براي آخرت را ثابت مىكند ، زيرا انسانها براي جايگاهى فراتر از دنيا خلق شدهاند .
( 10702 - 10679 ) وسپس حضرت به آنچه كه ميان هر يك از انسان با بهشت يا دوزخ فاصله است اشاره كرده مىفرمايد : ما بين أحدكم . . . اين عبارت امام ( ع ) براي تعيين آن حقيقتي است كه مردم براي آن آفريده شدهاند ووعدهء رسيدن به آن را دريافت داشتهاند . وتنها حايل ميان انسانها وآن وعدهگاه ، مرگ است .
برخى از شارحان نهج البلاغة گفتهاند : اين كلام أمير المؤمنين ( ع ) ، آنچه را حكما در بارهء بهشت وجهنّم تفسير كردهاند . تأييد واصلاح مىكند حكما معتقدند كه بهشت به معارف الهى ولوازم آن ودوزخ به محبّت دنيا ونيل به لذّات آن باز مىگردد . قرارگيرى خصلتهاى پست در جوهر وحقيقت نفس وعلاقهء شديد به آنها سبب مىشود كه پس از جدا شدن جان از تن ، نفس با همان صفات مكتسبه باقي مانده ، وقدرت برگشت وتدارك روشنايى را نداشته باشد .
چنان كه شخص از همسايگى معشوق ولذّت بردن از آن ، به جايگاهى سياه وتاريك منتقل گشته ، وامكان بازگشت به جايگاه اوّل را نداشته باشد .
خداوند متعال تقاضاى پشيمان شدهها را چنين بيان مىفرمايد :
قالَ رَبِّ *